CO2 verplaatsen is jezelf en de natuur bedotten

“Autofabrikanten gaan volledig elektrisch: groene pr of noodzaak?”, kopt het FD. Ik zeg groene pr, want elektrische auto’s verplaatsen hun CO2-uitstoot naar elektriciteitscentrales. De laadstroom van elke extra elektrische auto komt 100% uit verbranding van extra fossiele en hedendaagse biomassa, want zonne- en windstroom (en kernenergie) zijn tot ver na 2030 schaars.
“Zwaardere CO2-lasten jagen de chemische industrie naar het buitenland”, aldus het PBL. Nederland verplaatst dan CO2-uitstoot, maar die CO2-uitstoot is natuurlijk niet weg. Als wij in het buitenland gemaakte spullen importeren moeten wij ons die CO2 weer toerekenen.

Dit is toch niet ingewikkeld? Het gaat toch om globale CO2-reductie? Het is toch geen wedstrijdje tussen landen? We willen onze rotzooi toch niet bij de buren dumpen? We kunnen dit toch alleen samen? Waarom houden we onszelf en elkaar dan zo voor de gek? Ik kan al deze vragen beantwoorden, behalve de laatste. Ik kan wel gegevens verzamelen, feiten analyseren en uitkomsten opschrijven.

Die uitkomsten tonen aan dat we wereldwijd ons totale energieverbruik moeten en kunnen halveren. Laten we die groene kans grijpen, in plaats van volharden in groene illusies zoals industrieën wegjagen, brandstofauto’s inruilen voor elektrische auto’s, gasketels vervangen door warmtepompen, en fossiele biomassa omwisselen voor hedendaagse biomassa. Anders blijven de wereldwijde energieconsumptie en CO2-uitstoot doorstijgen.

Knelwetten en wurgcontracten

Onze eigen knellende wetten maken dat we doorgaan met de waanzin van hout en voedsel verbranden, in een wereld waarin ontbossing voortschrijdt en miljoenen mensen honger lijden. Het PBL waarschuwt voortdurend dat we door moeten gaan met biomassa om de klimaatdoelen te halen. Dat gaat over ondeugdelijke CO2-rekenregels, niet over goed doen voor de natuur.

Bestuur en politiek zouden niet moeten dicteren wat goed is voor de natuur. Laat de wetenschap dat aangeven, en de wetenschap is duidelijk: Stop met het huidige biomassabeleid!
https://easac.eu/media-room/press-releases/details/easac-welcomes-that-the-jrc-report-strengthens-the-case-for-shorter-payback-periods-on-woody-biomass/ . Klimaatwetten en energiecontracten zouden hardheidsclausules moeten bevatten, met een opschortende werking als blijkt dat bepaald beleid (zoals biomassa) niet effectief of zelfs contraproductief is. Dan zouden bestuurders en politici niet krampachtig hoeven vasthouden aan dergelijk beleid, en zouden energiebedrijven hen daar niet toe kunnen dwingen.

De mens verwordt zo door zijn eigen regels tot een vijand van de natuur en van zichzelf. Eenmaal ingezet beleid, dat ooit met goede bedoelingen was gemaakt, is kennelijk niet meer van koers te veranderen op basis van nieuwe inzichten. Ook niet als het in de natuur en de leefomgeving een aantoonbaar spoor van vervuiling, vernieling en ontbossing achterlaat. Ik voorzie dat onze kinderen dat over een jaar of tien onbegrijpelijk zullen vinden.

Hedendaagse biomassa is toekomstige fossiele brandstof

Het lijkt me een misvatting dat dood hout, plantaardig afval en andere reststromen van biomassa bij natuurlijke afbraak net zoveel CO2 zouden produceren als bij verbranding in een biomassacentrale. ‘Afval’ en ‘reststromen’ zijn menselijke lineaire begrippen die in de circulaire natuur niet bestaan. Dode dieren en planten dienen deels als voedingsstoffen voor levende dieren en planten, en worden deels bedekt in de grond waar ze worden onttrokken aan de biosfeer en uiteindelijk fossiliseren. Zo zijn immers fossiele brandstoffen ontstaan.

Het verbranden van hedendaagse biomassa berooft de natuur derhalve van essentiële voedingsstoffen, en belemmert de natuurlijke onttrekking en fossilisatie van koolstof. Het verbranden van hedendaagse biomassa is in feite het verbranden van toekomstige fossiele brandstof. Het voegt dan ook CO2 toe aan de atmosfeer, net zoals het verbranden van reeds bestaande fossiele brandstof. Zie mijn artikel hierover http://maarten-vanandel.com/?page_id=646 en https://www.woodwellclimate.org/letter-regarding-use-of-forests-for-bioenergy/

De totale wereldwijde natuur blijkt niet in staat om even snel biomassa te creëren en zo CO2 op te nemen, als dat wij biomassa uit verleden en heden verbranden. Dat is toch de reden dat de CO2-concentratie in de atmosfeer stijgt. Het maakt daarbij niets uit of die CO2 afkomstig is van fossiele dan wel hedendaagse biomassa. CO2 is CO2. Laten we toch stoppen met de waanzin dat bomen en voedsel verbranden duurzaam en CO2-neutraal is.

Herhaling van toeslagenaffaire dreigt

Er doemt een herhaling op van de toeslagenaffaire, nu met collectieve warmtenetten. Antoinette Hertsenberg bracht op 8 februari in Radar een schokkende reportage over vele mensen in tientallen gemeentes die in de kou zitten en ook nog eens duurder uit zijn. Overheidsdiensten en politiek luisteren hier net als in de toeslagenaffaire niet naar.

Een dag later voelde Rutger Castricum in de Hofbar Diederik Samson aan de tand over biomassa https://www.npostart.nl/de-hofbar/09-02-2021/POW_04931871. Luke Chamberlain, EU-coördinator voor Klimaat en Milieu, haalde met simpel rekenwerk Samsons pleidooi voor biomassa onderuit. Chamberlain bevestigde daarmee de visie van o.a. Frits van Beusekom (oud-directeur Staatsbosbeheer), de hoogleraren Louise Vet en David Smeulders, de Europese Koepel van Wetenschappers, Milieudefensie, en een Kamermeerderheid waaronder Samsons eigen PvdA. Ook hier blijkt de gevestigde orde echter niet te luisteren naar zoveel signalen van zoveel kanten in de maatschappij.

Nederland haalt net als de rest van de wereld ongeveer twee derde van alle hernieuwbaar genoemde energie uit biomassa. Dat zal de reden zijn dat Samson, Timmermans en andere intelligente prominenten tegen beter weten in vasthouden aan de groene illusie dat biomassa duurzaam is en CO2 bespaart. Hun groene kans is om beter naar mensen in de samenleving te luisteren, en echt CO2 te gaan besparen.

RWE claimt 1,4 miljard voor sluiting kolencentrale

Tja, dat krijg je als je in 2015 een kolencentrale van 3,2 miljard laat bouwen, en in 2019 een wet aanneemt die kolenstook verbiedt vanaf 2030. Een sterk staaltje van smijten met belastinggeld. Energie- en klimaatbeleid zouden bij uitstek op langetermijnvisie gebaseerd moeten zijn, en niet op hapsnap paniekvoetbal. Nieuwe klimaatwetten behoren redelijke uitfaseertermijnen voor bestaande infrastructuur te bevatten. Het blijven gebruiken van bestaande spullen is sowieso een duurzame manier om energie en grondstoffen te besparen.

Bas van ‘t Wout heeft als nieuwe minister een beschamend dossier geërfd, dat doet denken aan de affaire met Vattenfall over opschorting van biomassacentrales. De minister voert aan dat RWE de wetswijziging, die tekenend is voor de tijdgeest, misschien wel enigszins had kunnen zien aankomen. Dat zal juridisch wellicht weinig hout snijden, maar moreel heeft hij wel een punt. RWE overtuigt dan ook niet met hun verklaring dat het de energietransitie steunt, maar niet begrijpt dat er geen adequate compensatieregeling in de wet zit.

Het energie- en klimaatbeleid lijkt te zijn verworden tot een opportunistisch grootgeld-circuit, waarin het risico van spijtige beslissingen bij de Nederlandse belastingbetaler ligt. Het ergste is nog dat al die verspilde miljarden niet meer besteed kunnen worden aan no-regret maatregelen die veel meer CO2 besparen, zoals een nationaal vijfjarenplan voor huisiolatie en de ontwikkeling van ultrazuinige auto’s.

“Zonder grondstoffen geen energietransitie…”

“… en de problemen beginnen nu al”, kopte het Financieele Dagblad op 22 januari. Een waar woord. Grootschalige elektrificatie van onze energieproductie en -consumptie vergt een cocktail van bijzondere metalen, die veel zeldzamer en vervuilender zijn dan het klassieke staal. Voor windmolens, zonnepanelen, elektrische auto’s en batterijen zijn veel lithium, kobalt, koper, cadmium, neodymium en andere moeilijk winbare metalen nodig. De mijnbouw hiervan groeit razendsnel, vergt veel energie en is een grote aanslag op mens en milieu.

Verder worden windmolenwieken van kunststoffen en composieten gemaakt die niet recyclebaar zijn. Die vormen nu en in de toekomst een onafzienbare berg industrieel afval waarvan niemand weet wat we ermee moeten. De ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn wordt nu al onmogelijk gemaakt door de infrastructuur van hernieuwbare energieproductie en -consumptie. Laten we om te beginnen die infrastructuur duurzaam gaan maken.

Laten we lessen trekken uit de vorige eeuw, met schadelijke stoffen als DDT, lood, asbest en freon. Laten we niet weer hals over kop spullen maken waarvan we over 20 jaar gaan ontdekken dat we er opnieuw een bende van hebben gemaakt. De groene kans is niet meer maar minder mijnbouw en elektrificatie. Ik heb daar een holistische visie aan gewijd, zie de tab ELECTRIFICATION bovenaan deze website.

Cola light met dubbele hamburger

Over dat Franse verbod op terrasverwarmers van vorige week: Een moedige en vooral consistente maatregel van ecologieminister Barbara Pompili. Het heeft immers weinig zin om gebouwen aan strenge isolatienormen te onderwerpen, maar op de terrassen bij die gebouwen extreme energieverspilling toe te staan. Het heeft weinig zin om in de EU wel het vermogen te begrenzen van kleine elektrische energieverbruikers zoals lampen en stofzuigers, maar niet van elektrische auto’s. Van alle auto’s! Dat is als een cola light met dubbele hamburger. Daar val je niet van af.

Onze overheden en wijzelf nemen al een aantal energiebesparende no-regret maatregelen. Dat is een goed begin, en de groene kans is om dit consequent en consistent te gaan doen. Anders blijven we met de ene hand weggeven wat we met de andere hebben verkregen. Daarbij hebben de grootste energieverbruikers natuurlijk prioriteit. Zuinige lampen, stofzuigers en huizen zijn prima, maar dan ook zuinige auto’s, nergens harder dan 100, en geen terrasverwarmers. Hopelijk komt dit in de Climate Adaptation Summit op 25-26 januari in ons land aan de orde.

Het verbod op gloeilampen is er mede gekomen omdat de industrie het wilde. Een flinke reductie van automotorvermogen is er nog niet omdat de industrie het niet wil. Dat kan zo niet doorgaan als de EU met een Green Deal van 1000 miljard euro in tien jaar tijd de CO2 uitstoot wil halveren. Dan moet er een veel integralere no-regret lijn van energiesparingsmaatregelen komen, met minder invloed van allerlei industriële belangen.

Krijt op tijd, dan krijg je nooit spijt

Een mooie biljartwijsheid en illustratie van een ‘no-regret’ maatregel: Een voorzorgsmaatregel waar je geen spijt van krijgt, ook niet als de voorzorg onnodig blijkt. De bouwwereld past het no-regret principe toe door bestaande en nieuwe gebouwen goed te isoleren. Of een gebouw in de toekomst nu wel of niet van het gas af gaat, en of de klimaatopwarming nu mee- of tegenvalt, van een goed geïsoleerd pand krijg je nooit spijt.

Energiebesparingsmaatregelen in het algemeen zijn no-regret maatregelen, want energie besparen is in alle toekomstscenario’s gunstig. Denk naast gebouwisolatie aan LED-verlichting, 100 rijden, het Franse verbod op terrasverwarmers. langer met bestaande spullen doen, en natuurlijk ultrazuinige auto’s (1 liter per 50 km, 1 kWu per 15 km). We kunnen al die dingen en nog veel meer nu gaan doen, met bestaande technologie, betaalbare kosten, meer comfort en meer veiligheid. Dat is de kern van onze groene kans.

Diverse energieproductiemaatregelen kunnen wel tot grote spijt leiden, zoals miljarden kostende biomassacentrales, gekapte bossen en peperdure waterstoffabrieken. Aangezien die geen CO2 blijken te besparen blijven we zitten met enorme ecologische en economische schade, en ook nog eens meer in plaats van minder CO2-uitstoot. Laten wij en onze overheden veel meer nadruk leggen op effectieve en goedkope no-regret maatregelen.

Biomassa is bijna twee derde van alle hernieuwbare energie

Ongeveer 13 procent van ons wereldwijde energieverbruik is niet-fossiel: Een kleine 2 procent is kernenergie, en ruim 11 procent is ‘hernieuwbaar’. Van die 11 procent ‘hernieuwbaar’ is bijna twee derde biomassa. Het is dus begrijpelijk dat de gevestigde orde biomassa graag als duurzaam ziet. Maar begrijpelijk is niet hetzelfde als terecht. Biomassa is van alle hernieuwbaar geachte energieopties de meest controversiële.

Onder andere het Wereld Natuur Fonds, Milieudefensie, GroenLinks en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen zijn allemaal fel gekant tegen grootschalige inzet van biomassa voor energieopwekking. Dit zijn niet zomaar partijen, maar een maatschappijbreed scala van gerenommeerde organisaties met een grote diversiteit van achtergronden, belangen en expertises. Ik heb daar zelf een holistische visie op biomassa voor energieopwekking aan toegevoegd, zie http://maarten-vanandel.com/?page_id=646

Het energie- en klimaatbeleid is als een mammoettanker die vrijwel niet van koers is te veranderen. Het is niet zozeer een probleem dat biomassa ooit als duurzaam is ingestoken, maar veel meer dat we daar niet vanaf komen als de aanwijzingen voor het tegendeel zich opstapelen. Het beleid zou daarom herontworpen moeten worden om sneller te kunnen inspelen op vernieuwende inzichten. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

De Groene Kans boekpresentatie

Op 22 november mocht ik in kleine kring mijn nieuwe boek De Groene Kans presenteren, dankzij de gastvrijheid van de Kennismakerij en de LocHal in Tilburg. Mons Records maakte professionele opnames, zie https://youtu.be/SxdMmi4Ok2k . Het verhaal is actueler dan ooit, ook in dit nieuwe jaar. Daar waar de coronamaatregelen in belangrijke mate op wetenschap worden gebaseerd gebeurt dit bij klimaatmaatregelen nog lang niet. Een paar recente citaten uit de kranten:

“Het kabinet zit in een spagaat wat betreft het gebruik van biomassa als energiebron”.
“De Tweede Kamer vindt biomassa niet duurzaam en wil ermee stoppen”.
“Maar dat is risicovol voor het halen van klimaatdoelen, dan stokt het van het aardgas halen van huizen”, zegt het PBL. “Het PBL gaat er te veel van uit dat biomassa CO₂-neutraal is en daarmee goed is voor het klimaat”. “In Europa wordt biomassa gezien als CO₂-neutraal”.
“Verantwoordelijk minister Eric Wiebes laat de keuze nog even in het midden”.

Een kakofonie van meningen, waarin de wetenschap ver te zoeken is en het Dunning-Kruger effect van onbewuste ondeskundigheid zich manifesteert. Volgens het no-regret principe is er toch waarachtig genoeg controverse om pas op de plaats te maken met biomassa. Laten de regering en wij allen in dit nieuwe jaar kordaat onze groene kansen pakken. Om te beginnen veel energie besparen, en stoppen met het kappen en verbranden van bomen.