De nachtmerrie die Black Friday heet

Eén vrijdag van ongebreideld consumentisme blijkt niet genoeg. Het moet de hele komende week gaan duren. Black Friday is alleen maar mogelijk omdat we meer maken dan we nodig hebben. Dat kost dus meer energie en grondstoffen dan nodig is, en blijkbaar ook meer dan de aarde kan bieden. Ik snap wel waarom we dat doen. Productie van consumentenproducten is zo efficiënt geworden dat uitverkopen en weggooien goedkoper is dan nee verkopen. Dus maken we teveel.

Dat teveel maken kan alleen maar door roofbouw te plegen op de aarde. Earth Overshoot Day viel dit jaar net als in 2019 op 29 juli. Vorig jaar was het op 22 augustus, door corona. We zijn direct teruggeveerd van deze tegenslag, en we leven nu tot oudejaarsavond weer vijf maanden op de pof. Dit is niet cynisch bedoeld, en als u het vervelend vindt om dit te lezen heb ik mijn doel bereikt. Dit is serieus, dit is waar het om gaat.

Duurzaamheid betekent dat Earth Overshoot Day naar 31 december gaat. Dat kan alleen als we minder energie en grondstoffen gaan verbruiken. Het heil komt niet van windmolens, zonnepanelen, warmtepompen en elektrische auto’s. Laten we stoppen met ongebreideld consumentisme, en niet meedoen aan Black Friday. Laten we langer met bestaande spullen doen, en weerstand bieden tegen de nietsontziende druk van mode en commercie.

Uniek bezoek aan Kerncentrale Borssele

Afgelopen week had ik het voorrecht om Kerncentrale Borssele te bezoeken. Een gastvrije en deskundige rondleiding, langs de nucleaire reactor en de stoomturbines met stroomgenerator. Het is duidelijk dat de mensen in Borssele een schat aan kennis en ervaring hebben op het gebied van kernenergie en veiligheid. Los van ieders mening over de wenselijkheid van kernenergie, is deze hoogwaardige kennis van strategisch belang in een wereld waarin fossiele energie af moet nemen en het aantal kerncentrales groeit.

Onze strategische kennispositie, waar ook Urenco Almelo en ECN Petten deel van zijn, kunnen we niet onderhouden zonder werkende kerncentrales. In de formatie wordt nu overwogen om er één of twee bij te bouwen. Dat getuigt in elk geval van realisme, want een rekensom leert dat we nooit snel genoeg wind en zon kunnen bijbouwen om aan de klimaatdoelstellingen te voldoen. Kernenergie is niet de door sommigen bejubelde heilige graal, het is wel de enige volwassen technologie waarmee we grootschalig en betrouwbaar CO2-vrije elektriciteit kunnen opwekken.

Laten we niet van meerdere wallen willen eten. Als we werkelijk fossiele energie en CO2 willen gaan reduceren (dat gebeurt wereldwijd nog steeds niet), kunnen we kernenergie niet blijven ontwijken. Dat geldt ook voor de noodzaak om onze consumptie te halveren. Als we net als in Glasgow die olifanten in de kamer negeren, blijven we kostbare tijd en geld verspillen aan schijnoplossingen zoals biomassa, waterstof en aardgasloze huizen.

Vliegen naar de Klimaattop in Glasgow?

Ja natuurlijk! Hoe moet je er anders komen vanuit 190 verschillende landen? Vliegen overbrugt afstanden, en brengt verschillende mensen, culturen, kunsten en wetenschappen bij elkaar. Dat is essentieel voor innovatie, internationale samenwerking, verduurzaming en wereldvrede. Vliegen veroorzaakt ongeveer 3% van alle CO2-uitstoot, minder dan de wereldwijde ICT en vier maal zo weinig als autorijden op benzine, diesel en elektriciteit.

Natuurlijk is het goed om steeds zuiniger vliegtuigen te ontwikkelen, en minder te vliegen als dat kan. De demonisering van vliegen als vervoersmodaliteit is echter even modieus als misplaatst. Luchtvaart is een essentieel onderdeel van onze samenleving, economie, werk, welzijn en ontspanning. De wereld is te groot om het zonder te stellen, en dat hoeft met 3% van alle CO2-uitstoot ook helemaal niet.

We willen toch niet iedereen buiten West-Europa uit Glasgow weren, het North Sea Jazz Festival opheffen, de Olympische Spelen afschaffen en internationale toeristen weigeren?! Laat de Klimaattop over de zaken gaan die er werkelijk toe doen, om te beginnen dat we de helft minder energie verbruiken in onze dagelijkse dingen: Huisverwarming, autorijden, openbaar vervoer en koopgedrag. Daar zit 90% van onze energie- en CO2-footprint.

Gokken met miljarden

Zo heet de schokkende reportage van Nieuwsuur over de waterstofplannen in Groningen: https://www.youtube.com/watch?v=kLmDKNB-EeI en https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2402564-sprong-in-het-duister-met-waterstofmiljarden. Renée van Hest en Bas Haan onthullen pijnlijk hoe onze belastingmiljarden worden vergokt in het onzindelijke consortium NortH2 van staatsbedrijf Gasunie en commerciële energiegiganten. Ze stellen daarbij de vraag der vragen: Wat is het publieke doel van dit alles?

Het antwoord is al even schokkend als de publiek-private belangenverstrengeling die Gasunie met ons belastinggeld aangaat: Er is geen publiek doel. Dat zou in essentie CO2-reductie moeten zijn, en dat doet groene waterstof niet, integendeel: http://maarten-vanandel.com/?page_id=801. Als de geplande windparken in de Noordzee met ons publieke geld zijn gerealiseerd, is die windenergie van ons allemaal. Die zou bij direct verbruik via het openbare net de hoeveelheid gasstook en CO2-emissie van de Eemscentrale kunnen en moeten verlagen.

In plaats daarvan claimen de commerciële energiegiganten die kostbare windenergie om de helft ervan te verspillen in gesubsidieerde waterstoffabrieken. Dat is net zo hemeltergend als dat Amerikaanse datacenters in de Wieringermeer alle windstroom voor zichzelf opeisen en de plaatselijke bevolking het nakijken laten. En dat allemaal aan de vooravond van de Klimaattop in Glasgow.

IEA wil snellere afbouw van steenkool

In de aanloop naar de Klimaattop in Glasgow roept het Internationaal Energieagentschap op tot snellere afbouw van steenkool. Ik vind dat nogal gratuite. Niemand weet hoe alle huidige steenkool binnen 30 jaar kan worden vervangen, en zeker niet in het overgrote minder welvarende deel van de wereld. Het IEA geeft aan dat de wereldwijde energieconsumptie tot 2050 met zo’n 17% zal dalen, van 600 naar 500 exajoule per jaar. Zon en wind zouden dan 14% daarvan moeten opwekken, dat is 70 exajoule per jaar.

Los van waar de andere 86% vandaan moet komen, zouden we voor die 14% zon en wind tot 2050 elke dag 100 windmolens en 2,5 miljoen zonnepanelen moeten maken en installeren. Dat vergt elke dag een oppervlak van 5000 hectare, ongeveer zo groot als Nationaal Park Schiermonnikoog. We moeten dat tienduizend dagen achter elkaar doen. Als we daarmee klaar zijn moeten we voor altijd in dat tempo doorbouwen, uitgaande van een gemiddelde levensduur van 30 jaar. Dat is vandaag niet gebeurd, en het zal morgen ook niet gebeuren. Waarom zijn we hier niet gewoon open en eerlijk over, en waarom maken we niet een plan dat wel kans van slagen heeft?

Die 17% daling van wereldwijd energieverbruik is veel te weinig. Dat moet en kan 50% worden. Dat is gunstig in alle toekomstscenario’s, en essentieel om CO2-reductie duurzaam te maken. Het IEA en de Klimaattop in Glasgow moeten halvering van mondiale energieconsumptie nu eindelijk topprioriteit gaan geven. Anders zal de uitkomst volgende maand weer zijn dat het niet opschiet met de klimaatdoelen, en dat er nu toch echt wat moet gebeuren.

Beleggingsdogmatiek, een nieuwe hype

Pensioenfondsen en banken zouden niet meer in olie en gas mogen beleggen. Aandeelhouders dreigen zelfs met rechtszaken, tegen iets dat volkomen legaal en zelfs wenselijk is. Wij zullen de komende decennia nog hard olie en gas nodig hebben. Niet alleen voor ons dagelijks leven en werk, maar ook om überhaupt te kunnen verduurzamen. Alle duurzame energieopties vergen aan de voorkant veel energie om te maken, en het duurt maanden (windmolens) of jaren (zonnepanelen) voordat die energie weer is teruggeleverd.

Zonder olie en gas zouden we de komende decennia nauwelijks zonnepanelen en windmolens kunnen maken, en zouden ook ons leven, werk en mobiliteit grotendeels tot stilstand komen. Verder kunnen olie- en gasbedrijven zonder kapitaal niet investeren in innovatie om de hoognodige olie- en gasproductie in de komende decennia schoner en veiliger te maken. Een leegloop van aandeelhouders zou daarom contraproductief werken, en eerder meer dan minder CO2 opleveren.

Ik ervaar de dogmatische verkettering van bedrijven die maken wat wij nog allemaal nodig hebben als ‘thought control’. Ieder mens en bedrijf mag in ons vrije land zelf bepalen waarin hij of zij belegt. We kunnen nog lang niet zonder aardgas, benzine, diesel, smeerolie, terpentine en kunststoffen. Laten Nederlandse aandeelhouders kritisch zijn op hoe die worden gemaakt. Dat lijkt me veel effectiever dan dat ze weglopen.

Texel vindt zichzelf te mooi voor windturbines

Texel heeft gelijk. Het mooie Waddeneiland is daardoor niet CO2-neutraal, zoals de ambitie was. Dat blijkt met een bevolkingsdichtheid van 1 inwoner per hectare en geen industrie niet mogelijk zonder windmolens. Wat zegt dat over heel Nederland, met gemiddeld 4 inwoners per hectare en heel veel industrie en datacenters? Als Texel te mooi is voor windmolens, dan zijn de Wieringermeer, de Hondsrug, het Groene Hart, de Oosterschelde, de Biesbosch en de Brunssummerheide dat ook.

Nederland is kortom een heel mooi land! In dat mooie land staan nu ruim 2000 landwindmolens. Met het Klimaatakkoord moeten dat er in 2030 zeker vijf maal zoveel worden. Om aan die 10.000 landwindmolens te komen moeten we er de komende 8 jaar elke dag drie installeren. Als we die een beetje eerlijk over het hele land verdelen wordt de gemiddelde onderlinge afstand 2 kilometer, en zal er dus nergens meer een plek zijn waar je geen windmolens ziet.

Ik vind dat een onzalig plan. Het is gelukkig voor ons prachtige land ook onhaalbaar, want we kunnen helemaal niet drie landwindmolens per dag installeren. Dat is vandaag niet gebeurd, en het zal morgen en overmorgen ook niet gebeuren. Hoog tijd om uit een ander vaatje te gaan tappen, om te beginnen het benodigde aantal wind- en zonneparken halveren door ons energieverbruik te halveren.

Minder duurzaamheid voor meer geld

Brussel dicteert ons dat we van blauwe naar groene waterstof moeten, met steeds meer wind- en zonneparken in Nederland. Datzelfde Brussel dicteert ook het ecocidale biomassabeleid, met steeds minder bossen in de Baltische staten. Groene waterstof en biomassa leiden aantoonbaar tot meer in plaats van minder CO2. Intussen gaat de gasprijs door het dak, en becijfert het PBL dat verduurzaming van de industrie duurder gaat uitvallen. Het valt me zwaar om niet cynisch te worden van zoveel massaal overheidsfalen.

We hebben nu toch wel geleerd dat overheden het gruwelijk mis kunnen hebben. Dat begint met ambities, gevolgd door overtuigingen, dogmatiek, doofheid en ontmenselijking. Eenmaal ingezet beleid blijkt niet te stoppen, en dendert als een goederentrein zonder remmen over alles en iedereen heen. Regels worden daarbij belangrijker dan realiteit. Zelfs de Nederlandse en Europese Koepels van Wetenschappers worden niet gehoord in hun kritiek op het energiebeleid.

Mensen met lef zoals Fenna Swart, David Smeulders, Rutger Castricum en Arjen Lubach dreigen zo roependen in de woestijn te worden. Hun integrale visie op energie, CO2 en natuur blijkt onwelkom in het schier onneembare fort van politieke correctheid. ‘We moeten burgers meer betrekken bij de klimaatplannen’, klinkt het arrogant vanuit dat fort. Maar burgers zijn niet gek. Als een verhaal niet klopt helpt meer betrokkenheid niet.

Timmermans verplaatst alleen CO2

‘Eurocommissaris Frans Timmermans zet nadrukkelijk in op vermindering van broeikasgassen die vrijkomen in de bebouwde omgeving en bij wegtransport’, aldus het FD. Hij wil dit vooral met elektrificatie van huisverwarming en automobiliteit doen. Ik noem dat hokjesdenken. Timmermans reduceert daarmee de komende 20 jaar nauwelijks CO2. Hij verplaatst het alleen van huis en auto naar fossiele elektriciteitscentrales, of erger nog, naar biomassacentrales. De extra stroom voor al die elektrificatie kan tot ver na 2030 alleen daarvandaan komen, aangezien wind en zon nog lange tijd schaars blijven.

De wet van behoud van energie wordt systematisch genegeerd in het EU-klimaatbeleid. Elektriciteit is er niet vanzelf, en bij volledige benutting van zon en wind betekent extra stroomverbruik dus extra fossiele stroomopwekking. Die volledige benutting van zon en wind wordt overigens steeds moeilijker. Afgelopen augustus was er op een aantal dagen overaanbod van groene stroom. Dit probleem zal bij verdere groei van zon en wind groter worden. Tegelijkertijd houden we elke windstille nacht en bewolkte dag 100% fossiele opwekking nodig.

In het klimaatbeleid wordt deze spagaat vreemd genoeg nauwelijks geadresseerd. We blijven als een kip zonder kop zonne- en windparken bijbouwen, en elektrische auto’s en warmtepompen stimuleren. De werkelijke netto CO2-reductie van de hele EU zal daardoor in 2030 niet in de buurt van de beoogde 55% komen. Vanzelfsprekend reken ik dan de CO2-uitstoot van biomassa mee, want zo snel groeien nieuwe bomen niet.

‘Groene’ waterstof verhoogt CO2-uitstoot

Zonne- en windenergie verbruiken om in Nederland en de EU waterstof te maken is niet groen, integendeel. Het is verspilling van groene energie. Ruwweg de helft gaat verloren. Alle schaarse zonne- en windenergie die we hebben (4% van het totaal) kan het beste direct worden verbruikt via het openbare net. Als we het in plaats daarvan verbruiken om waterstof te maken is er op het openbare net meer fossiele stroom nodig. Waterstof maken van schaars beschikbare zonne- en windenergie verhoogt dus onze CO2-uitstoot.

Waterstof is helemaal niet de ultieme oplossing waar iedereen zo lyrisch van wordt. Waterstof is helemaal geen vervanging van aardgas. Aardgas zit al in de grond, en levert energie op als we het delven. Waterstofgas komt op aarde vrijwel niet voor, en moeten we eerst maken ten koste van heel veel (groene) energie. Waarom trappen burgers en politici toch massaal in deze onzin? De Europese Commissie heeft nota bene vorig jaar bepaald dat waterstof niet groen is.

De sterke industriële waterstoflobby heeft er alle belang om miljarden-subsidies binnen te halen. De politiek wil dadendrang tonen, of die daden nu wel of niet CO2 reduceren. Het is waar dat waterstof bij verbranding geen CO2 oplevert, daarom is het ooit als ‘groen’ bestempeld. Maar als je naar de hele keten kijkt produceren we met waterstof meer CO2 dan zonder waterstof. Dat zou toch bepalend moeten zijn voor het beleid.