Stroomfiles

Stroomfiles. Een prachtig woord, maar een absurd fenomeen. Particulieren, ondernemers en wethouders kwakken overal lukraak zonneparken neer, verleid door miljardensubsidies of gedwongen door CO2-doelstellingen. Die zonneparken produceren bij mooi weer veel meer stroom dan het plaatselijke net aan kan. Dat is zoiets als Formule-1 liefhebbers die de toegangswegen naar Zandvoort verstoppen. De rijksoverheid zou meer centrale regie moeten voeren op zonne-energie, vindt ook netbeheerder Alliander.

Zonnepanelen van 300 Wattpiek wekken gemiddeld door het jaar ongeveer 30 Watt op, 10% van hun piekvermogen. Het dagelijkse aanbod van zonnestroom schommelt dus tussen nul en tien maal het gemiddelde. Bij grootschalige toepassing moet dat worden opgevangen met energieopslag, waarbij ruwweg de helft van de opgewekte elektriciteit verloren gaat.

Een kolencentrale van 600 MW zoals de Amercentrale is goed voor 4% van ons nationale elektriciteitsverbruik. Sluiting van zo’n centrale en vervanging door zonne-energie vergt, inclusief de verliezen van energieopslag, ongeveer 30 miljoen zonnepanelen op een oppervlak zo groot als de Biesbosch (9000 hectare). Het ontbreekt ons aan consistent nationaal beleid voor een dergelijke energietransitie.

Staan klimaattheorie en energiebeleid vast?

Het wordt steeds moeilijker om een open debat over klimaat en energie te voeren. Voor- en tegenstanders van het huidige energiebeleid trekken zich terug in hun eigen bubble, en laten liefst geen geluiden toe uit de andere bubble. Kritiek op klimaatontkenning botst op een muur van eigengereidheid. Kritiek op energiemaatregelen zoals aardgasloze huishoudens en vroegtijdige sluiting van kolencentrales wordt weggezet als ‘klimaatontkenning’.

Dat laatste is mij ook overkomen. Ik zit daar persoonlijk niet mee, maar het helpt het debat niet. Beleid moet ter discussie kunnen staan, en wetenschap moet falsificeerbaar zijn aldus filosoof Karl Popper. Bestuurders en klimaatwetenschappers zouden onderzoekingen die gangbare inzichten kunnen ontkrachten toch moeten omarmen in plaats van verketteren? De essentie van beleid maken en wetenschap bedrijven is toch twijfel, niet zekerheid?

Ik bepleit de noodzaak van koolstofreductie evenzeer als die van effectiever beleid daartoe. Dat beleid zou in mijn ogen minder op zekerheden en meer op gezonde twijfel gebaseerd moeten zijn. Ik zou elke dag wel kunnen reageren op de zogenaamde zekerheden in het nieuws. Na een jaar met 50 nieuwsbrieven ga ik de frequentie daarentegen wat verlagen. De zomer is in aantocht.

Europese verkiezingen en de Urgenda-zaak

Klimaatscepsis heeft het gelukkig niet gewonnen bij de Europese verkiezingen. Maar de kritiek op het energiebeleid is niet weg, en dat is ook goed. Het is zonneklaar dat we serieus moeten minderen met fossiele brandstoffen. Maar er worden hoteldebotel nog te veel dingen gedaan die weinig helpen, en te weinig dingen gedaan die veel helpen. Laten we het kritische debat daarover levend houden in Nederland en in Europa.

Het is van groot belang dat de politiek het primaat houdt in dat debat. De Hoge Raad gaat daar komend najaar een belangrijke uitspraak over doen in de Urgenda-zaak. De nederlaag van de staat in die zaak trekt internationaal veel aandacht, en is onderwerp van discussies over staatsrecht en trias politica. Ik hoop dat de Hoge Raad het Urgenda-vonnis vernietigt, en de overheid weer in staat stelt om politiek afgewogen energiebeleid te voeren.

Laten we ons in Nederland gelukkig prijzen met onze coalitiecultuur, en niet zoals UK en US vervallen in polarisatie. Zaken van nationaal belang zoals energiebeleid dienen niet in de rechtbank beslist te worden, maar in het pluriforme publieke debat. Daarin wegen gezond verstand en wetenschappelijke argumenten wat mij betreft zwaarder dan politieke ideologieën en economische belangen.

Wat zijn de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen?

In 2015 hebben de Verenigde Naties de 17 Sustainable Development Goals (SDG) gelanceerd. De kracht van dit programma is de holistische benadering. Naast duurzame energie en klimaatdoelstellingen worden ook andere essentiële aspecten van natuur en mens benoemd. Dat is belangrijk, omdat de dingen met elkaar samenhangen en niet effectief als losstaande thema’s kunnen worden aangepakt.

Tijdens het jaarcongres van de Vereniging Hogescholen op 9 mei is SDGs on Stage gelanceerd, een platform voor kennisdeling en stageplaatsen gericht op de SDG’s. Daarmee worden de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen praktisch toegankelijk gemaakt voor studenten, bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen. Zo kunnen stage-zoekenden en stage-aanbieders elkaar vinden, en worden ambities vertaald naar concrete actie.

De sleutel tot verduurzaming en CO2-reductie ligt bij elk van ons. Zolang we blijven roepen wat anderen moeten gaan doen komen we niet verder. Ons eigen gedrag maakt het verschil. Daarom is het zo belangrijk dat studenten van nu hier concreet mee aan de slag kunnen, want zij zijn de professionals van straks die in toenemende mate gaan bepalen hoe onze samenleving eruit zal zien.

Nederland is koploper in duurzaamheid!

Team Rembrandts, het robotteam van Fontys Hogescholen, Heerbeeck en Zwijsen College, is wereldkampioen geworden in Detroit! Een fantastisch resultaat van ambitieuze leerlingen en studenten, en goed nieuws voor de ontwikkeling van duurzame technologie in Nederland. Innovatieve robotica, sensortechnologie en software bieden grote mogelijkheden voor energiebesparing en verduurzaming, bijvoorbeeld in het wegverkeer en de industrie.

Team Rembrandts treedt in de voetsporen van de Solar Teams van Delft, Eindhoven en Twente, die al jaren furore maken met hun grensverleggende zonneauto’s. Het succes van Nederlandse studenten in internationale technologiecompetities oogst wereldwijd bewondering, en belooft veel voor de toekomst. Het is aan onze onderwijsinstellingen, bedrijven en politici om al die getalenteerde koplopers de ruimte te geven voor ontplooiing.

Tata Steel in IJmuiden is koploper in minimum CO2-uitstoot per kilo staal. Onze nieuwe kolencentrales zijn koploper in minimum CO2-uitstoot per kiloWattuur. Laten we als klein land koploper zijn in technologische, economische en sociale innovatie op het gebied van energietransitie en circulariteit. Laten we meer investeren in kennis en educatie. Daar profiteren milieu en mensen wereldwijd van.

Zijn elektrische auto’s werkelijk uitstootvrij?

Amsterdam gaat zijn uitlaatgassen naar elders exporteren. Dat is wat de hoofdstad doet door benzine- en dieselvoertuigen te weren. Groene stroom zal tot ver na 2030 schaars blijven, dus elke extra elektrische auto betekent extra fossiel opgewekte stroom. Stroom uit een overgebleven kolencentrale, of anders uit een nieuwe aardgascentrale. Ik vind het ronduit misleidend om elektrische auto’s ‘uitstootvrij’ of ‘emissieloos’ te noemen.

CO2 en fijnstof kennen geen grenzen. Het is zinloos om daarvoor beleid te maken langs gemeente- of landsgrenzen. Als Amsterdam werkelijk iets wil doen tegen luchtvervuiling laat het dan investeren in groene golven en intelligente verkeerscirculatiesystemen. Auto’s die niet om de haverklap hoeven te remmen en op te trekken produceren vele malen minder CO2, fijnstof, roet en rubberdeeltjes.

De volgende stap kan dan zijn om personenauto’s met meer dan 100 pk te weren. Daar worden mensen met wat minder geld tenminste niet door benadeeld, en het is een mooie aanzet voor een EU-wijd terugdringen van de energieverspillende paardenkrachten die auto’s nu nog mogen hebben. Met de helft van het vermogen, en dus de helft van de uitstoot, rijd je veiliger en nog steeds comfortabel 120.

Alweer uitstel van klimaatbeleid?

De regering neemt meer tijd voor de uitvoering van het Urgenda-vonnis. Niet fraai, maar wel logisch. De kloof tussen de politieke en de feitelijke realiteit groeit gestaag, en het wordt steeds moeilijker om die kloof met beeldvorming te dichten. Zo moeilijk zelfs dat er al miljarden kostbaar belastinggeld moeten worden verkwanseld met voortijdige sluiting van efficiënte kolencentrales.

Ik vind dat dergelijke draconische ingrepen in de staatsfinanciën en de werkgelegenheid niet door een rechter zouden moeten kunnen worden afgedwongen. Dat is een zaak voor onze democratisch gekozen volksvertegenwoordiging. Bovendien reduceert het sluiten van moderne Nederlandse kolencentrales de Europese CO2-emissie helemaal niet. Elke benodigde kWu in Nederland moet ergens in Europa worden opgewekt. Met de beperkte capaciteit van wind-, zon- en kernenergie kan dat alleen met extra fossiele energie uit een buurland.

De regering zet in op zaken die weinig CO2 besparen en veel geld kosten: Sluiting van kolencentrales, bijstook van hout, aardgasloze huishoudens, elektrische auto’s. Maatregelen die veel CO2 besparen en weinig geld kosten worden helaas nagelaten: Isolatie van huizen, verlaging van maximumsnelheid, begrenzing van automotorvermogen.

Energie kan je zien

Energie is in tegenstelling tot lengte of gewicht niet tastbaar. Daarom hebben we ook geen gevoel voor de verhoudingen. Toch kan je energie overal zien, als je er oog voor hebt. Een warme terrasstraler, een dansende tube man, het zijn even alledaagse als gulzige energieverbruikers. Ze produceren veel warmte, beweging of geluid, en dat betekent dat ze veel energie verbruiken.

Een inflatable tube man bijvoorbeeld is goed voor zo’n 1000 Watt, en verbruikt tijdens een winkeldag evenveel elektriciteit als een gemiddeld huishouden in een heel etmaal. Een flinke terrasstraler van 3000 Watt doet dat tijdens een avondje uit ook. Iedereen kan voor zichzelf nut en noodzaak van dergelijke vormen van energieverbruik bepalen, maar als we CO2 willen besparen is het zinvol om te kunnen zien waar de energie het raam uit vliegt. Deugdelijke voorlichting ontbreekt helaas, de meeste informatie over energie is doordrenkt met politieke of commerciële belangen.

Groene stroom zal altijd schaars blijven, dus elke extra stroom-verbruiker betekent extra fossiel opgewekte stroom. Dat geldt voor terrasstralers, tube men en elektrische auto’s. De klimaatdoelstellingen van Parijs vereisen dat we ons energieverbruik in de komende 30 jaar halveren. Daar kunnen we maar beter een keer mee beginnen.

Willen we wel een energietransitie?

We zijn eraan gewend geraakt dat technologie en overheid al onze problemen oplossen. Zo ook bij de energietransitie. Politiek en bedrijfsleven doen hun uiterste best om dit beeld in stand te houden. Dat vind ik onverstandig, want het creëert de illusie dat we als mensen op deze aarde onverminderd kunnen doorgaan met consumeren. Daardoor staan we met z’n allen naar een keizer zonder kleren te kijken. Overheid en technologie kunnen de energietransitie niet bewerkstelligen.

Dat kunnen alleen wijzelf, door dingen te laten die veel energie vergen. Hard rijden is daar een voorbeeld van. Politiek en bedrijfsleven zijn wel nodig voor effectieve regelgeving, nieuwe technologie en zuiniger producten. Maar zolang wijzelf denken dat we een energietransitie kunnen realiseren zonder offers te brengen komt er naar mijn overtuiging geen energietransitie. Als we geen offers willen brengen willen we in feite geen energietransitie.

Ik denk dat onze eigen psyche, onze drang naar behoeftebevrediging en ons streven om morgen meer te hebben dan vandaag veel grotere obstakels zijn voor een energietransitie dan alle technologie bij elkaar. CO2-reductie zal voor 80% uit ons eigen gedrag moeten komen. Ondersteund door nieuwe technologie en goed beleid.

Is CO2-heffing een moeilijke puzzel?

Het kabinet vindt van wel, aldus het FD. Ik snap dat, want CO2-heffing is een indirecte maatregel met onduidelijke gevolgen. Directe maatregelen zoals een wettelijke emissienorm hebben in de vorige eeuw wel goed gewerkt voor giftige gassen zoals zwaveldioxide en stikstofoxide. CO2 is echter niet giftig, alle planten en dieren ademen het uit. Je kunt de uitstoot ervan dus niet zomaar limiteren.

Wat wel kan is de belangrijkste oorzaak van CO2-emissie limiteren: Energieverbruik. Kleine verbruikers zoals lampen en stofzuigers zijn al wettelijk begrensd. Het is hoog tijd dat we dit ook gaan doen met de belangrijkste grote verbruiker, de auto. Onze EU-politici durven dit nog niet aan vanwege de macht van de autoindustrie, maar het is een kwestie van tijd dat deze even noodzakelijke als effectieve directe maatregel serieus op de politieke agenda komt. Voor alle soorten auto’s, fossiel en elektrisch. Het gaat immers niet om de CO2-uitstoot vàn een auto, maar dóór een auto.

Meer dan 100 pk, harder dan 120, ruim 25.000 verkeersdoden per jaar in de EU, het zijn hardnekkige overblijfselen uit de vorige eeuw. We kunnen naar een toekomst met de helft minder slachtoffers, CO2, fijnstof, lawaai, en nog steeds comfortabel in een uur van Eindhoven naar Utrecht rijden in je eigen auto. Wie wil dat nou niet?