Industriële magneetkoppelingen besparen veel energie en CO2

Ik maakte onlangs kennis met het bedrijf Zytec in Nieuwegein. Zytec maakt innovatieve magneetkoppelingen die in de industrie zoveel energie besparen dat ik er een nieuwsbrief aan wijd. Als de producten van Zytec overal in Nederland zouden worden toegepast, besparen we per jaar 3-4 miljard kilowattuur elektriciteit. Dat is ca. 3 procent van ons totale nationale stroomverbruik. Daarmee verminderen we onze jaarlijkse CO2-uitstoot met een miljoen ton, vergelijkbaar met wat ons grootste CO2-opslagproject Porthos jaarlijks tegen miljardenkosten onder de grond gaat stoppen. We verminderen bovendien de langdurige structurele problemen van netcongestie.

Dit bekrachtigt mijn pleidooi dat energiebesparing in politiek en pers veel meer aandacht zou moeten krijgen dan energieopwekking. In het klimaatfonds van 35 miljard wordt slechts 12% aan energiebesparing (met name huisisolatie) besteed, en 88% aan biomassa, windmolens, zonnepanelen, waterstof, batterijen, CO2-opslag en elektrificatie van mobiliteit, verwarming en industrie. Het zou andersom moeten zijn, want energiebesparing reduceert veel sneller en goedkoper meer CO2-uitstoot dan hernieuwbare energieopwekking.

Er zijn niet veel producten die zoveel energie en CO2 kunnen besparen als industriële magneetkoppelingen. Het is zaak dat minister Jetten en zijn opvolger hier meer aandacht aan gaan geven. Energiebesparing lijkt minder sexy dan hernieuwbare energie, maar dat is het niet. Alle huidige hernieuwbare energieopties bestaan al minstens een eeuw, en zijn weinig innovatief. Energiebesparingstechnologieën daarentegen zijn vaak zeer innovatief, zoals brandstofauto’s die gemiddeld 1 op 40 rijden en industriële magneetkoppelingen die miljarden kilowatturen per jaar besparen.

Ongeloofwaardig rapport van Planbureau voor de Leefomgeving

“Het is technisch haalbaar: Nederland klimaatneutraal in 2050”, stelt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) in haar recente rapport. Het lijkt mij onmogelijk dat een overheidsorgaan dit 26 jaar in de toekomst zo ondubbelzinnig kan vaststellen voor ons kleine land, in een grote wereld vol onvoorspelbare en onbeheersbare ontwikkelingen. Het lijkt mij ondenkbaar dat hier geen gerede twijfels over bestaan, en dat er geen scenario’s zijn waarin het niet haalbaar blijkt. Het gaat er bij mij niet in dat een dermate deskundig instituut met zoveel middelen geen onderbouwde vraagtekens plaatst bij de haalbaarheid van klimaatdoelen en geen kritiek uit op de klimaataanpak.

Ik vind het een ernstige omissie dat die vraagtekens en kritiek ons worden onthouden, en dat er geen plausibele scenario’s zijn beschreven waarin Nederland niet klimaatneutraal kan zijn in 2050. Dat maakt dit rapport eenzijdig en ongeloofwaardig. Het PBL laadt de verdenking op zich om alleen op te schrijven wat overheid, politiek en samenleving willen horen, niet open te zijn over wat ze zouden moeten horen, en toe te rekenen naar een gewenste uitkomst. De recente historie van pandemie, oorlog, energiecrisis en inflatie leert dat er alle aanleiding is voor twijfels en onwelgevallige scenario’s. Zorgvuldig rekenwerk, dat het PBL net zo goed kan uitvoeren als ik, bevestigt dit.

We zouden in de komende 25 jaar tenminste 10 windmolens en 200.000 zonnepanelen PER WEEK moeten bouwen. Na 2050 zouden we, met een levensduur van 25 jaar, in datzelfde tempo eeuwig moeten blijven doorbouwen. Tevens zouden we nog nauwelijks bestaande technologie en opslagcapaciteit moeten bouwen voor een viervoud van ons totale huidige stroomverbruik. En dat terwijl we de komende tien jaar niet eens genoeg netcapaciteit hebben voor dat huidige stroomverbruik. Het PBL kan en moet veel beter dan dit.

Goed nieuws over elektrische auto’s, slecht nieuws over biomassa

Na Nederland zijn nu ook in Duitsland de verkopen van elektrische auto’s ingestort, met maar liefst 55% in één maand. Aanleiding is het plotselinge stopzetten van de 4500 euro aanschafsubsidie. Duitsland bewijst hiermee dat de beoogde toename van elektrisch rijden structureel niet zonder blijvende subsidies kan. In Nederland maken automobilisten zich bovendien zorgen over de korte actieradius, gedoe met opladen, het laadpalentekort en uiteraard de ernstige netcongestie van de komende tien jaar.

In Duitsland is gepubliceerd dat het Europese stroomnet ongeschikt is voor de geambieerde “Energiewende”. Het bovengrondse hoogspanningsnet maar ook het ondergrondse laagspanningsnet in steden en wijken kan de groei van elektriciteitsverbruik en toenemende fluctuaties van wind- en zonnestroom niet aan. Bovendien bestaat er geen effectieve grootschalige opslagtechnologie voor elektriciteit, dus blijven we voor leveringszekerheid afhankelijk van 100% fossiele opwekcapaciteit. De meest effectieve manier om die problemen te verkleinen is minder elektriciteit verbruiken, dus ook minder elektrisch rijden.

Die toenemende fluctuaties in stroomopwekking kunnen de komende tien jaar zonder fossiel op slechts één manier worden tegengegaan: Meer Baltische en Amerikaanse bomen kappen en verbranden. Helaas werkt de Groningse Eemscentrale daar nu aan, met een volledige overstap van steenkool naar houtige biomassa. Dat verhoogt in plaats van verlaagt de CO2-uitstoot in de komende decennia, en is rampzalig voor de bossen en biodiversiteit op duizenden kilometers afstand van ons eigen vrijwel ontboste landje.

Het hoger beroep van Shell gaat ergens om!

Met het hoger beroep van Shell tegen Milieudefensie is de ‘rechtszaak van de eeuw’ een tweede fase ingegaan. Shell vecht met name de opgelegde 45% CO2-reductie bij zijn klanten aan. Die zogenaamde ‘scope-3’ uitstoot is 15 tot 20 maal zo groot als de scope-1 en scope-2 uitstoot in en om Shells eigen operatie (die Shell net als elk ander bedrijf sowieso moet reduceren). Scope-3 uitstoot is alle CO2 die u en ik uitstoten als we op Shell-benzine rijden. Laten we de opgelegde 45% reductieplicht van die scope-3 uitstoot eens afpellen als een ui.

Shell of welke andere oliemaatschappij dan ook is op geen enkele wijze moreel of juridisch gehouden aan het blijven leveren van evenveel energie, of aan het aanbieden van een alternatief voor olie en gas. Shell kan u en mij op geen enkele manier dwingen om minder (hard) te rijden, of om een kleinere of een elektrische auto te kopen. Shell kan wel minder olieproducten gaan leveren en tankstations sluiten, maar dan gaan u en ik naar Esso of BP aangezien die hun scope-3 (d.w.z. uw en mijn) uitstoot niet hoeven te reduceren. Shell heeft derhalve geen enkele concrete mogelijkheid om de CO2-uitstoot van zijn klanten te reduceren.

Ik concludeer dat ons rechtssysteem met dit vonnis ten gunste van Milieudefensie ernstig heeft gedwaald. Eén bedrijf in de wereldwijde olie- en gasindustrie is verantwoordelijk gesteld voor de gedragingen en CO2-emissies van zijn klanten (u en ik), en tevens is het principe van een gelijk speelveld in die markt te grabbel gegooid. Ik hoop en verwacht dat Shell dit onbegrijpelijke vonnis met succes van tafel krijgt, niet omdat ik geen fossiel wil reduceren maar omdat onze rechtsstaat en welvaartsstaat in het geding zijn.

Onbetaalbare stadswarmte is helaas geen 1 aprilgrap

“Tijd voor de pauzeknop”, zegt professor David Smeulders, en hij heeft gelijk. Huurders in de grote steden betalen torenhoge rekeningen voor opgedrongen stadswarmte zonder keuze van leverancier. Het woord ‘stadsverarming’ is al gevallen. Voorstanders van stadswarmte wijten de torenhoge rekeningen aan inflatie, gestegen rente, hoge gasprijzen en ‘intransparante kosten’. Dit zijn valse excuses. De rente is historisch gezien tamelijk laag, inflatie treft alle energievormen inclusief aardgas, en intransparante kosten zijn hooguit het gevolg van beleidsmatig gecreëerde monopolieposities voor stadswarmteleveranciers.

Klimaatminister Jetten probeert deze ellende voor honderdduizenden mensen af te doen als ‘weeffouten’. Heeft de minister enig idee hoe dat klinkt in de oren van zoveel belastingbetalende burgers die al jaren geconfronteerd worden met gebroken beloftes, voortdurende onzekerheden, onbetaalbare rekeningen en kou in huis? Jetten’s Wet Collectieve Warmte die komende zomer naar de Tweede Kamer gaat garandeert allerminst verbetering, waarschuwt ook de Autoriteit Consument & Markt (ACM). In die wet wordt de huidige koppeling van stadswarmteprijzen aan aardgasprijzen vervangen door een koppeling aan werkelijke kosten.

Ik vrees dat de ACM gelijk gaat krijgen, en zelfs dat de Wet Collectieve Warmte aansluiting op een warmtenet duurder zal maken in plaats van goedkoper. Het wordt nog erger als we beseffen dat stadswarmte voor een belangrijk deel met houtige biomassa wordt opgewekt. Dat stoot per warmte-eenheid ruim twee keer zoveel CO2 uit als aardgas. Biomassa-uitstoot telt alleen niet mee in de officiële CO2-boekhouding. David Smeulders heeft eerder aangetoond dat dit onterecht is. Hoog tijd om beter naar de wetenschap te gaan luisteren!

Energietransitie ten koste van arctische natuur en cultuur

Anne Grietje Franssen schrijft een boek over de Sami, de inheemse bewoners van noordelijk Noorwegen, Zweden en Finland. Zij vertelt hoe een nieuwe kopermijn bij Kvalsund de natuurlijke trek van rendieren belemmert, en daarmee ook de traditionele leefwijze van de Sami. Die kopermijn is nodig voor onze Europese energietransitie, die mede gebaseerd is op elektrificatie van mobiliteit, verwarming en industrie. Koper is een tamelijk zeldzaam metaal dat heel goed elektriciteit geleidt. Door onze snel groeiende behoefte wordt het in rap tempo schaarser in de aardbodem.

We zijn inmiddels in het ongerepte Noordpoolgebied beland om het in steeds grotere hoeveelheden te kunnen winnen. Dat veroorzaakt enorme vervuiling en schade voor natuur en mens. Windmolens doen dat inmiddels ook, ziet Franssen met eigen ogen. Daar zitten veel koperen kabels in, en ze zwiepen met hun wieken, lawaai en slagschaduwen dier en mens weg uit een uniek natuurgebied. Zelfs Greta Thunberg ageert ertegen. Ik hoor van onze verantwoordelijke politici nooit iets over deze ernstige schade aan natuur en cultuur. Ze zetten met nietsontziende ijver door op steeds meer windmolens, zonnepanelen en alle mijnbouw die daarvoor nodig is.

Ik vind dat onverstandig, en mogelijk vinden onze kinderen het in de toekomst zelfs onverantwoordelijk. De gevestigde orde van nu loopt over van kritiek en excuses over de daden van onze grootouders, en ik houd mezelf maar voor dat dat ons ook ten deel zal vallen. Dat zet aan tot reflectie. Wij doen wellicht nog meer onverantwoordelijke dingen dan onze voorouders, zoals bomen verbranden duurzaam noemen, en ongerept poolgebied kapot graven en vol zetten met windmolens. Zie ook https://www.blauwburgwal.nl/product/kies-wijzer-klimaat/

Bomen verbranden is niet duurzaam, ook niet met CO2-opslag

Christine Teunissen van de Partij voor de Dieren had gelijk, met haar amendement om het verbod op kolenstook in elektriciteitscentrales vanaf 2030 uit te breiden met biomassastook. Het verbranden van bomen, zoals nu op al veel te grote schaal gebeurt, bespaart geen CO2 en leidt tot ontbossing en verlies van biodiversiteit. Het argument dat er vanaf 2030 alleen nog resthout zou worden verbrand is een doorzichtige drogredenering, want daarvoor is nu en straks veel te weinig resthout. De Tweede Kamer is echter zo onverstandig geweest om Teunissens amendement te verwerpen.

Ons parlement laat zich daarbij zo te zien misleiden door nog een andere drogredenering. Die drogredenering heet verhullend BECCS, Bio Energy with Carbon Capture & Storage. Het verbranden van biomassa in combinatie met CO2-afvang en -opslag zou zelfs negatieve CO2-emissies geven. Diverse klimaatwetenschappers, milieugroeperingen en ook de in EASAC verzamelde Europese wetenschappers staan hier echter kritisch tegenover. Hun kritiek wordt bevestigd door het recente NRC-artikel dat ’s lands grootste CO2-opslagproject Porthos lijkt te gaan floppen.

Porthos lijdt nu al twee jaar vertraging, en wordt minimaal drie maal zo duur als voorzien. De kostenramingen zijn in de periode 2018-2023 opgelopen van 400 miljoen naar 1,3 miljard euro. Ik durf niet te raden waar we over nog eens vijf jaar gaan uitkomen, als Porthos dan al operationeel is. Een klein kennisland met veel te weinig leraren, dat meer dan een miljard euro wil uitgeven om minder dan 1 procent van zijn CO2-uitstoot tot 2050 onder de grond te stoppen, heeft het zicht op wat er werkelijk toe doet ernstig verloren. Lees ook https://www.blauwburgwal.nl/product/kies-wijzer-klimaat/ hierover.

Geen laadpalen tussen 16.00 en 21.00 uur?

Netbeheerder Stedin wil dat openbare laadpalen tussen 16.00 en 21.00 uur worden uitgeschakeld, omdat er in de namiddag en avond niet genoeg stroom is. Ik begrijp niet waarom ons journaille Stedin en ook verantwoordelijk minister Jetten hier niet over doorzaagt. Desgevraagd laat een interviewer zich afschepen met het antwoord dat de energietransitie sneller gaat dan verwacht. Dat is helemaal niet waar. Er was een coronapandemie nodig om de wettelijk vereiste 25% CO2-reductie te halen, we hebben een landelijk laadpalentekort, en de vraag naar elektrische auto’s stagneert vanwege de afbouw van aanschafsubsidies en belastingvrijstelling.

We weten al tien jaar dat er steeds meer stekkerauto’s, warmtepompen en elektrische fornuizen zullen komen, en dat die met name in de namiddag en avond stroom trekken. Er wordt goede sier gemaakt met dit Nederlandse elektrificatiebeleid. In diezelfde tien jaar is een groot deel van onze straat- en gebouwverlichting overgeschakeld op zuinige ledlampen. Die trekken met name in de namiddag en avond veel minder stroom dan de natrium- en gloeilampen van weleer. Toch beweren Stedin en Jetten dat ze de huidige stroomtekorten niet hadden kunnen zien aankomen, en komen daar nog mee weg ook.

Ik ga over deze en andere actuele energiezaken in gesprek met professor Gerard Govers van de KU Leuven, op 6 maart bij Stichting Merito in Vlaanderen. Het is goed dat Merito op deze wijze ruimte geeft aan verschillende visies. Dat zou veel meer moeten gebeuren. Het gebrek aan een open en kritisch debat over het huidige energie- en klimaatbeleid is inmiddels een net zo groot probleem als het falen ervan. De CO2-uitstoot per wereldburger en per kilowattuur blijven daardoor toe- in plaats van afnemen. Lees ook https://www.blauwburgwal.nl/product/kies-wijzer-klimaat/ hierover.

Consuminderen is geen zonde

Consuminderen is zinnig en ook doenlijk. In deze 40-dagen tijd tussen carnaval en Pasen doen veel mensen dat ook, bewust en vrijwillig. Iedereen kan op zijn of haar eigen manier iets versoberen of nalaten in het eigen consumptiegedrag, zonder dat dat het leven en de levensvreugde benadeelt. Dat is heilzaam voor jezelf, je medemens en de natuur. Het zal geen toeval zijn dat de Islam, het Boeddhisme en het Hindoeïsme met Ramadan, Vassa en Vasten soortelijke periodes van versobering kennen als het Christendom met de 40-dagen voor Pasen.

Mensen beseffen van oudsher dat het goed is om de behoeftes en begeertes in toom te houden door ze niet voortdurend te bevredigen, en om zo datgene wat we hebben en gewoon vinden weer als iets bijzonders te ervaren en waarderen. Reclames proberen onophoudelijk ontevredenheid met ons huidige bezit en bestaan aan te wakkeren, maar we hoeven daar niet naar te kijken en niet aan toe te geven. De kunst van het leven is wat mij betreft om een gezonde persoonlijke ambitie en ontwikkeling niet te laten verworden tot ontevredenheid met het bestaande.

Consuminderen zal voorlopig niet vanuit politiek en bedrijfsleven worden gestimuleerd. We kunnen er daarentegen wel zelf voor kiezen, tijdelijk of structureel. Ieder kan dat naar eigen inzicht doen, al dan niet met levensbeschouwelijke gebruiken of met maatschappelijke initiatieven zoals stoptober en dry january. Dat zijn allemaal stapjes in een richting die we als mensheid toch uitmoeten. Doorgroeien op een eindige planeet is immers een onmogelijkheid. https://www.blauwburgwal.nl/product/kies-wijzer-klimaat/

Is een pleidooi voor consuminderen zinloos?

Joeri Everaers constateert met zijn pleidooi tegen consuminderen (in het FD van 21 januari) terecht dat het zinloos is om de menselijke drang naar meer te willen veranderen. Ik ben er niet zeker van of dat hetzelfde is als een drang naar consumeren, maar de eerste politicus die pleit voor consuminderen zal niet gekozen worden. Politici beseffen dat, en sommigen vermommen een dergelijk pleidooi daarom als ‘groene groei’. Groene groei bestaat echter niet, want groei van bevolking en/of welvaart blijkt altijd gepaard te gaan met groei van ruimte-, delfstof- en energieverbruik.

Op dat punt gaat Everaers er ten onrechte van uit dat innovaties ons naar een duurzame groei kunnen brengen. Innovaties kunnen wel op nationale of Europese schaal effect sorteren, maar ons mondiaal niet steeds maar laten doorgroeien op een eindige planeet. Als we dat toch proberen lopen we vanzelf tegen de lamp van toenemende honger, vervuiling, migratie en geweld. Dezelfde menselijke drang naar meer zal ons harder doen knokken naarmate er minder te verdelen is, en in de wereld vandaag wordt dat helaas steeds zichtbaarder.

Wellicht is een georganiseerde wijze van consuminderen nog niet mogelijk, maar als we het niet goedschiks doen zal het ons kwaadschiks overkomen. Ik vind een pleidooi voor consuminderen daarom wel zinvol, ook al lijkt het nu nog niet haalbaar. Het is een groot thema waarin we twee generaties vooruit kunnen en moeten denken, buiten de waan van coalitieonderhandelingen en kwartaalcijfers. Voortdurende groei op een eindige planeet is een onmogelijkheid, en daarom net zo zinloos om na streven als het veranderen van de menselijke natuur. http://maarten-vanandel.com/?page_id=117