Auteursarchief: Maarten van Andel

CO2-opslag is 20e-eeuws denken

Shell, Total en Equinor gaan jaarlijks 1,5 miljoen ton CO2 onder de Noordzee opslaan. Dat is minder dan 1% van de Nederlandse uitstoot. Met de recente verlaging van de maximum snelheid naar 100 km/u besparen we meer, kosteloos. De drie energiegiganten investeren 625 miljoen gesubsidieerde euro’s, in één van de grootste CO2-opslagprojecten ter wereld. Voor dat geld worden pijpleidingen en andere peperdure infrastructuur aangelegd. De CO2 van Europese fabrieken moet met schepen naar een speciale nieuwe terminal in het Noorse Øygarden getransporteerd gaan worden. Dit alles kan in 2024 operationeel zijn.

Ik vind het kenmerkend voor de ineffectiviteit van het klimaatbeleid dat Carbon Capture and Storage (CCS) als belangrijk wordt gezien voor het halen van klimaatdoelstellingen. De grootste energiebedrijven ter wereld kunnen het niet zelf betalen, en zelfs het grootste CO2-opslagproject ter wereld is een druppel op een gloeiende plaat.

Bovendien is CO2-opslag lineair, eindig en dus niet duurzaam. De geologische en ecologische effecten zijn onbekend, en niemand weet of opgeslagen CO2 ooit weer vrijkomt. Het is kortom 20e-eeuws denken, hetzelfde denken dat de huidige klimaatproblemen heeft veroorzaakt. Einstein zei al dat we onze problemen niet kunnen oplossen met hetzelfde denken dat die problemen veroorzaakte.

Is biomassa nodig om de klimaatdoelstellingen te halen?

Het Plan Bureau voor de Leefomgeving (PBL) en energiegigant Vattenfall vinden van wel, maar ze hebben het mis. De Federatie tegen Biomassacentrales en Planet of the Humans daarentegen hebben gelijk. Biomassa bespaart geen CO2, ook niet op langere termijn. Dat volgt uit het feit dat al het groen op aarde (algen, planten, bomen, cultuurgewassen) al meer dan 50 jaar kennelijk niet in staat is om de CO2 die wij met ons energieverbruik produceren op te nemen.

Dat verandert niet als we fossiele brandstoffen vervangen door biomassa. De onmiddellijke CO2-uitstoot neemt daardoor niet af, en al het groen op aarde neemt niet toe. Ook niet als we nieuwe bomen aanplanten voor de zojuist verbrande bomen. En als we energie uit verbranding van wat dan ook zover terugbrengen dat al het groen op aarde de CO2-uitstoot wel kan opnemen, maakt het nog steeds niet uit of er fossiele dan wel hedendaagse biomassa is verbrand. CO2 is CO2.

Vattenfall zit er commercieel in, en het PBL heeft alleen boekhoud-kundig gelijk. De CO2-uitstoot van de verbranding van voedsel en bos wordt namelijk officieel niet meegeteld. Verder veroorzaakt het extra stikstofuitstoot. Laten we stoppen met onszelf en de natuur te foppen, voordat de plundering van wouden en natuurgebieden voor biomassacentrales en biobrandstoffen onomkeerbaar wordt.

Verkettering en censuur in de 21e eeuw

Waarom wordt Michael Moore’s nieuwe documentaire Planet of the Humans verketterd en zelfs gecensureerd door de klimaatbeweging? Jazeker, hij is schurend, provocerend. Er zitten dingen in die mogelijk eenzijdig, overdreven of onjuist zijn. Maar is dat een reden voor verkettering en censuur? Gelukkig heeft Moore korte metten gemaakt met deze middeleeuwse praktijken en zijn hele documentaire gratis op YouTube gezet.

Planet of the Humans is geen ontkenning van klimaatwetenschap of noodzaak om te verduurzamen. Het bekritiseert de huidige aanpak daarvan, en legt op confronterende wijze ‘green illusions’ bloot: Groene illusies van doorleven, doorconsumeren en doorgroeien zonder fossiele brandstoffen. Moore betoogt dat we beter kunnen stoppen met onszelf voor de gek houden en eens naar onszelf moeten gaan kijken, naar onze consumptiedrang en snel groeiende aantallen.

Maker Michael Moore en regisseur Jeff Gibbs laten ons in feite het ‘antropoceen’ zien, het tijdperk van menselijke overheersing van de aarde. Geen feel-good story, maar wel een verhaal met nieuwe inzichten en nieuwe kansen. Die gaan in de richting van wat Glenn Albrecht en onze eigen BioArt Laboratories het ‘symbioceen’ noemen: Respect voor en harmonie met de natuur, in plaats van gebruik en overheersing ervan.

We voldoen per ongeluk aan het Urgenda-vonnis

De draconische economische terugval zorgt ervoor dat wij Nederlanders dit jaar 10-20 miljoen ton minder CO2 gaan uitstoten. Daarmee voldoen we met z’n allen – en niet ‘het kabinet’ zoals het Parool kopt – per ongeluk aan het Urgenda-vonnis. Zolang we ‘het kabinet’ als een aparte entiteit zien die voor ons de (klimaat)problemen moet oplossen wordt het niks. Daarmee pleiten we onszelf onterecht vrij van de verantwoordelijkheid die juist wijzelf hebben om te minderen in consumptie en energieverbruik.

Hoe effectief dat minderen is blijkt nu tegen wil en dank. Die 10-20 miljoen ton CO2-besparing is 6-12% van onze nationale uitstoot, en groter dan het effect van sluiting van alle vier de kolencentrales in ons land. Kolencentrales die vaak pas een paar jaar oud zijn en in 2021 al naar slechts 25% van hun capaciteit zouden moeten. Dat vertegenwoordigt een kapitaalvernietiging van miljarden, die we volgens mij nu helemaal niet kunnen gebruiken en ook niet nodig hebben.

We leren momenteel op hardhandige wijze wat minder consumeren, reizen, transporteren en produceren betekent. Dat gaat nu te abrupt, met teveel leed en schade. Ik probeer er wel iets in te ontdekken dat waardevol kan zijn voor de toekomst. Iets dat ons geleidelijk tot consuminderen kan brengen, zodat onze schadelijke invloed op de aarde afneemt. Dat vergt meer dan statiegeld op plastic flesjes.

We rijden nu een maand 100, toch?

We rijden 100 op de snelweg. Behalve dan degenen die nog steeds meer stikstof, CO2 en fijnstof willen uitstoten dan nodig. Ten koste van dieren, planten en andere mensen. Ze halen me nog veel te vaak zoevend in. Frustrerend. Ik rijd ook graag wat harder, maar dat is niet goed. Laat de overheid maar torenhoge boetes en snelle ontzegging van de rijbevoegdheid gaan opleggen. 100 is 100, wie niet horen wil moet maar voelen. Te hard rijden is een bewuste keuze, en een grote onnodige bron van CO2. Ook van elektrische auto’s.

In de afgelopen maand is de wereld onherkenbaar veranderd. De saamhorigheid die we nu nodig hebben groeit, en dat is hartverwarmend. Hardrijders plaatsen zich voor mijn gevoel meer dan ooit buiten de samenleving, provoceren andere weggebruikers, en ondermijnen het openbaar gezag in een tijd dat vertrouwen zo van belang is.

Samenleven zal nu en in de toekomst een balans zijn tussen verantwoordelijkheidsgevoel, zelfdiscipline, regels, controle en sancties. De meeste dingen lopen gelukkig goed met die eerste drie. Rijgedrag kennelijk niet. Het is wat on-Nederlands, maar als we samen echt werk willen maken van minder stikstof, CO2, fijnstof en verkeersslachtoffers zou ik er op dit punt graag heel hard ingaan.

Wetenschappelijke adviezen als basis voor beleid

De regering baseert haar huidige beleid op de adviezen van het RIVM en andere gespecialiseerde wetenschappers. Senaatsvoorzitter Jan Anthonie Bruijn benadrukte dit deze week nog maar eens. Onze volksvertegenwoordiging en ook wijzelf begrijpen dit, en vinden dit zo te zien in meerderheid verstandig. Deze eensgezindheid is goed om te constateren. De meesten van ons weten weinig van virussen en epidemieën, en beseffen dat ook. Adviezen van wetenschappers zijn daarom welkom en worden ter harte genomen.

Ik hoop oprecht dat we dergelijke bewuste onwetendheid en vertrouwen in wetenschappelijke analyses vast kunnen houden, ook in het energiebeleid. Weten wat je niet weet getuigt van wijsheid. Het leidt tot bescheidenheid, en tot het stellen van vragen in plaats van het verkondigen van meningen. Ik hoop dat de adviezen van wetenschappers over bijvoorbeeld biomassa en aardgasloze huizen meer in het energiebeleid zullen gaan doorklinken.

Energie- en klimaatbeleid zouden net zo min als volksgezondheid een onderwerp van sterke politieke profilering en gepolariseerde opinies moeten zijn. Wij zijn gelukkig wijs om daar in deze moeilijke tijd uit te blijven. De komst van PvdA-er Martin van Rijn als minister illustreert dit treffend. Het zou fantastisch zijn als we die attitude kunnen meenemen naar de betere tijden die vast en zeker weer gaan komen.

“We moeten niet doorgaan waar we gebleven waren”

Wijze woorden van Suzanne Kruizinga, bestuurder van het Wilhelmina Ziekenhuis in Assen. Zij doelt op het huidige ongelijk van de commercie in de gezondheidszorg. Premier Rutte had het eerder al over een herbezinning op onze consumptie en mobiliteit. Die zijn wereldwijd teruggeschroefd, met als gevolg dat energieverbruik en CO2-uitstoot sterk zijn gedaald. Er zijn zelfs weer dolfijnen in Venetië. Dit alles gebeurt noodgedwongen en om de verkeerde reden, maar Kruizinga en Rutte roepen wel op tot nadenken.

We zijn gewend om vrijelijk te consumeren, reizen, handelen en ondernemen. Dat kan nu niet, en we ontdekken pijlsnel nieuwe manieren om te leven en te werken. Sommigen zeggen dat het nooit meer zo zal worden als het was. Misschien is dat waar, misschien ook niet, maar de keuze is aan ons. We kunnen leren van de huidige bizarre omstandigheden, en nadenken over hoe we als mensheid verder willen.

Dat is van belang, want een energietransitie zal op een andere manier ook beperkingen met zich meebrengen: De noodzaak om wereldwijd de helft minder te consumeren en energie te verbruiken, en Earth Overshoot Day terug te brengen naar 31 december. We hebben nu onverhoopt de omstandigheden en de gelegenheid om diepgaand met elkaar te overdenken hoe we dat gezamenlijk kunnen vormgeven.

Vanaf morgen rijden we 100. Toch?

We gaan 100 rijden. Een revolutionaire maatregel vanwege de stikstofcrisis, maar ook een reusachtige reductie van CO2-uitstoot. Onze heilige koe verbruikt jaarlijks zo’n 10 miljard liter brandstof, en stoot daarbij ruim 20 megaton CO2 uit. Dat is bijna 15% van het landelijk totaal. Elektrische auto’s doen daar ook aan mee, want hun laadstroom wordt voor ruim 80% opgewekt met kolen en gas.

Elke auto die 100 i.p.v. 130 rijdt bespaart zo’n 20% energie (brandstof of elektriciteit). Dat kan iedereen op zijn boordcomputer zien en bij het tanken constateren. We rijden natuurlijk niet allemaal de hele tijd 130, maar als we ons vanaf morgen overal massaal aan de snelheid gaan houden kunnen we gezamenlijk wel 10% brandstof en energie besparen. Dat vermindert onze jaarlijkse CO2-uitstoot met 2 megaton, evenveel als het beoogde effect van de sluiting van de Hemwegcentrale.

Ik zie dagelijks met afgrijzen dat veel mensen veel te hard rijden. Dat zien alle ministers en Kamerleden ook. Ik ben ontzettend benieuwd of dat vanaf morgen anders zal zijn. Ik hoop het oprecht, en ik hoop ook dat onze politici niet zullen schromen om overtreders heel hard te gaan aanpakken. Naast CO2 en stikstof scheelt het ook veel fijnstof, asfaltslijtage, lawaai, geld, ongelukken, files en verkeersdoden.

Energiebeleid vertoont ondemocratische trekjes

Frans Timmermans wil een Europese klimaatwet vanuit Brussel kunnen afdwingen, zonder zeggenschap van nationale parlementen. Economische Zaken zwijgt over het prijskaartje van energiesubsidies, en bemoeilijkt controle door de Tweede Kamer met een bijzondere subsidie- en opslagconstructie voor duurzame energie die afwijkt van andere subsidies en belastingen. De staat geeft iedereen 4000 euro voor de aanschaf van een elektrische auto, en subsidieert zo oneigenlijk de autoindustrie.

Ik vind dit ondemocratische ontwikkelingen. Als elektrisch rijden dan zoveel CO2 bespaart (wat de komende tien jaar niet zo is) laat de industrie dan maar via dwingende normen in onderlinge concurrentie goedkopere elektrische auto’s ontwikkelen. Als energiesubsidies en klimaatwetten dan zo belangrijk zijn laten we ze dan juist onder het democratische vergrootglas leggen. Nu is voor een zonnepark van enkele hectares niet eens een milieueffectrapportage nodig.

Wel verheugend is het Nederlandse initiatief dat over vijf jaar alle plastic herbruikbaar of recyclebaar moet zijn. Plastic wordt van aardolie gemaakt, en we weten allemaal van zwerfvuil en plastic soep. Ik ben het wel met Greenpeace eens dat dit nog niet voldoende is. Het plastic monster zal aan de wortel moeten worden uitgeroeid: Een verbod op het maken en toepassen van plastic voor eenmalig gebruik.

Straf op windenergie

Producenten van windenergie werden in februari gestraft met negatieve prijzen: Ze moesten betalen om hun elektriciteit te kunnen leveren. Sommigen zetten daarom hun windmolens tijdelijk stil. Het waaide hard waardoor windmolens soms 30% van ons stroomverbruik konden leveren. Dat is nog steeds een minderheid, dus waarom zou dat gestraft moeten worden? Waarom gaat dat niet allemaal voor een nette prijs het net op, zodat er minder gas- en kolenstroom nodig is?

Een systeem dat tot negatieve prijzen voor duurzame energie kan leiden deugt niet. Daar zou de staat met het Urgendavonnis in de hand toch onmiddellijk een stokje voor moeten steken. We weten allemaal dat zon- en windenergie weersafhankelijk zijn, dus ons energiesysteem dient zowel technisch als economisch bestand te zijn tegen de aanbodgrilligheid die dat met zich meebrengt. Als groenestroomproducenten bij 30% al gestraft worden hoe moet dat dan als ze meer dan de helft gaan leveren? Het is toch de bedoeling dat ze dat gaan doen?

Gemiddeld leveren windmolens in Nederland 9% van ons stroomverbruik. Bij veel wind kan dat dus ruim drie maal zoveel zijn. Ik begrijp best dat gas- en kolencentrales tijdelijk in de verliezen kunnen lopen als ze dan moeten terugschakelen. Maar dat is de consequentie van verduurzaming, en zou in elk geval niet op groenestroomproducenten moeten worden afgewenteld.