Categoriearchief: Duurzaamheid

Flipperkast van meningen

Oud-minister Ronald Plasterk noemt elektrische rijders asocialen. Een Tesla zou evenveel elektriciteit slurpen als tien huishoudens. De stroomrekening moet met tientjes per maand omhoog. Van GroenLinks tot PVV heerst hierover verontwaardiging. De CO2 uitstoot zou zich in 2019 hebben gestabiliseerd. Nederland wil in 2030 tweederde van de elektriciteit uit zon en wind halen. Kernenergie zou daardoor geen toekomst hebben.

De meningen en emoties over energie vliegen alle kanten op, en het is onduidelijk wat ervan klopt. Dit komt doordat het ons ernstig ontbreekt aan nationale en internationale regie op energiebeleid en -voorlichting. Ik heb twee dingen even doorgerekend. Een Tesla die 30.000 km per jaar rijdt bij 5 km per kWh verbruikt 6000 kWh per jaar. Dat is vergelijkbaar met twee huishoudens, geen tien. Ik vind het wel bizar dat Tesla 92 hectare bos bij Berlijn gaat kappen voor een nieuwe fabriek, maar dat is mijn mening.

Ons jaarlijkse stroomverbruik gaat fors stijgen, van 120 naar bijv. 200 miljard kWh in 2030. Tweederde daarvan is netto 135 miljard kWh. Door de verliezen van elektriciteitsopslag zullen zon en wind bruto zeker 200 miljard kWh moeten opwekken. Met een evenredige mix van zon, landwind en zeewind moeten we dan de komende tien jaar elke dag 4 windmolens en 60.000 zonnepanelen installeren.

Eigengereid Amsterdam

Onze hoofdstad wil zoveel zon- en windenergie installeren dat zij in 2030 van het gas af kan. Maar zon- en windenergie is toch van ons allemaal? Die kan toch niemand voor zichzelf claimen? De elektrische rijder met zonnepanelen op zijn dak niet, en Amsterdam met zonnepanelen op alle daken ook niet. Groene energie voor jezelf claimen vind ik eigengereid hokjesdenken dat de zo noodzakelijke nationale en internationale regie op duurzame energie belemmert.

Verder heb ik natuurlijk even gerekend aan de hoofdstedelijke ambitie. Zonder precies te weten of elektrische auto’s, allerlei bedrijven en vooral de tientallen datacenters eronder vallen schat ik dat een geëlektrificeerd Amsterdam jaarlijks ruwweg 8 miljard kilowattuur zal verbruiken. Fifty-fifty opwekking met zon en wind inclusief de nodige energieopslag vergt dan 25 miljoen zonnepanelen op 5000 hectare en 1000 windmolens op 25.000 hectare land. De gemeente Amsterdam met alles erop en eraan meet zelf 22.000 hectare.

Ik vind dergelijke eigengereide symboolpolitiek onverstandig. Het klinkt te mooi om waar te zijn en dat is het ook. De benodigde ruimte is groter dan Amsterdam zelf. Wat vinden Amsterdammers hiervan? Wie in de wijde omtrek krijgen zonneparken en windmolens voor hun deur? Wiens grond gaat worden onteigend? Wat is de invloed op natuur en welzijn? En wie gaat het betalen?

“Stoppen met gas zorgt juist voor méér CO2”

TU/e hoogleraar en GroenLinkser David Smeulders kraakt het klimaatbeleid van de regering en van zijn eigen partij. Hij veegt in het AD de vloer aan met aardgasloze huizen en biomassa, en pleit voor huisisolatie en groen aardgas. Op de vraag of hij het met zijn inzichten niet hogerop wil in de politiek antwoordt hij: “Ik doe mijn best om hier en daar wat bij te sturen, maar politiek en wetenschap zijn toch echt twee verschillende takken van sport.’’

David Smeulders toont net als zijn Groningse collega-hoogleraar Machiel Mulder aan dat elektrisch verwarmde huizen tot meer CO2-emissie zullen leiden. Onze oosterburen kijken met verbazing naar onze verbanning van aardgas. In deze 21e eeuw wordt beleid in toenemende mate op ratio, feiten en analyses gebaseerd, doch niet ons energiebeleid. Daarin blijken ideologieën, dogma’s en paniek leidend te zijn.

De ratio is helaas ook ver te zoeken bij de huidige maatregelen voor CO2- en stikstofreductie. Het onmiddellijke karakter ervan heeft op korte termijn crisisachtige gevolgen. CO2 en stikstof werken daarentegen op lange termijn. Ik zou dus een hardheidsclausule verwachten die boeren, burgers en bedrijven beschermt tegen bestuurlijke onvoorspelbaarheid en disproportionele consequenties binnen 2-3 jaar.

Weg met de energiedogmatiek

“Kernenergie is nodig voor de toekomst, en hout verbranden is omstreden”. Hiermee zet het FD zich af tegen ‘greystaining’ en ‘greenwashing’, en doorbreekt het de energiedogmatiek waarin geen ruimte is voor nuances en nieuwe inzichten. Als we klimaatopwarming willen tegengaan moet mondiale CO2-reductie het hoofddoel zijn. Kernenergie draagt daar wel aan bij en biomassa niet in de komende dertig jaar. Opinies en dogma’s veranderen daar niets aan, en papieren handel in groene certificaten en emissierechten ook niet.

In de megalomane Green Deal van de EU gaat de komende tien jaar 1000 miljard euro om. Daarin is de enige technologie die substantieel bijdraagt aan CO2-reductie uitgesloten: Kernenergie. Dat is niet alleen ongeloofwaardig, maar ook kortzichtig. Het bevordert de klimaatdoelstellingen niet, en zet Nederland en de EU op achterstand in de wereldwijde kennisontwikkeling van uranium- en thoriumtechnologie.

Intussen bouwen Gasunie en Tennet een waterstoffabriek van 100 miljoen euro, als “schoon alternatief voor fossiele brandstof”. Maar waterstof is helemaal geen alternatief voor fossiele brandstof. Fossiele brandstof is er al en levert energie op. Waterstof moet je eerst maken en kost energie. Dat heeft op grote schaal pas zin als er een structureel overschot aan wind- en zonnestroom is.

The Sin of Greystaining

Het omgekeerde van Greenwashing zou je ‘Greystaining’ kunnen noemen: Iets afdoen als niet duurzaam terwijl het wel bepaalde klimaat- en milieuvoordelen heeft. Dit gebeurt sinds de jaren ’70 met kernenergie, en recentelijk ook met aardgas. Het gevolg is dat Nederland in tegenstelling tot bijvoorbeeld Frankrijk kernenergie afzweert, en zelfs als zo’n beetje enige land ter wereld probeert weg te bewegen van aardgas.

Mirjam Vossen analyseerde eerdere deze maand in dagblad Trouw het fenomeen Greystaining, en pleit voor herijking van termen als grijs, groen, duurzaam en hernieuwbaar. Groen is niet altijd duurzaam (zonnepanelen), hernieuwbaar is niet altijd CO2-arm (biomassa), en grijs is niet altijd klimaat-opwarmend (kernenergie). Alle energieopties hebben specifieke voor- en nadelen, en een simpele grijs-groen indeling staat effectief energie- en klimaatbeleid in de weg.

De Finse onderzoekers Harjanne en Korhonen stellen ‘koolstofarm’ en ‘schone lucht’ voor als criteria. Dan ontstaan vier kwadranten, waarbij steenkool op beide criteria slecht scoort maar biomassa ook. Wind en zon scoren op beide criteria goed, maar kernenergie ook. Biomassa zou op lange termijn officieel koolstofarm zijn, maar het blijft in elk geval luchtvervuilend (stikstofoxides, stofdeeltjes).

The Seven Sins of Greenwashing

Laten we in dit nieuwe jaar stoppen met The Seven Sins of Greenwashing van TerraChoice: Verborgen Compromis, Gebrek aan Bewijs, Bewuste Vaagheid, Misleidend Keurmerk, Irrelevante Claims, Minste van Twee Kwaden, en Pure Leugen. Anders worden deze zondes toegepast om op papier de 25% CO2-reductie te realiseren waartoe de Hoge Raad de Staat onbegrijpelijkerwijze heeft gedwongen.

Zo kunnen we Bewuste Vaagheid uitbannen, door te stoppen met (groene) energie uit te drukken in megawatts of aantallen huishoudens. Dat verhult de verhoudingen en creëert een veel te rooskleurig beeld. Laten we net als het CBS alles uitdrukken in petajoule (PJ) per jaar, en als percentage van ons totale eindverbruik van 2100 PJ per jaar. Dat maakt de verhoudingen wel duidelijk, en geeft een realistisch beeld van waar we staan. Een landwindmolen bijvoorbeeld levert jaarlijks 0,024 PJ oftewel 0,001%.

NRC voegde in november een achtste zonde toe, die van de Goedgelovigheid: Hopen, desnoods tegen beter weten in, dat iets waar is. Wij weten best dat een extra cent per liter autorijden niet CO2-neutraal maakt, dat biomassa wel CO2 uitstoot, en dat al onze elektriciteit voor niet meer dan 11% uit zon en wind komt. Laten we ons in 2020 niet bezondigen aan goedgelovigheid, en kritische vragen blijven stellen.

Energie kun je zien!

Laten we als goed voornemen in dit nieuwe jaar energie gaan “zien”. Dat is niet moeilijk, en je hoeft geen technicus of wetenschapper te zijn om het te kunnen. Oplettendheid en wat gezond verstand zijn voldoende. Neem bijvoorbeeld de open winkeldeuren in deze wintermaanden. Iedereen snapt dat je daarmee enorm veel energie verspilt aan de koude buitenlucht. Hetzelfde geldt voor terrasstralers thuis of bij het café.

Alles wat koude of warmte produceert, veel lawaai maakt of snel beweegt vreet energie: Koelvitrines in supermarkten, skydancers bij winkelcentra, airconditioners en verwarmingssystemen in gebouwen, en natuurlijk hard rijden. Laten we niet te snel verzuchten dat energie te ingewikkeld is om te begrijpen. Zo naïef zijn we helemaal niet. Het wordt alleen vaak ingewikkeld gemaakt. Als we energie gaan zien krijgen we gevoel voor de proporties, en kunnen we effectief gaan besparen.

Supermarkten hebben hun koelvitrines en ingangen al van deuren voorzien, nu veel overige winkels nog. De maximumsnelheid gaat naar 100, nu het naleven nog. Terrasstralers en skydancers hebben we niet nodig, en huizen kunnen beter geïsoleerd. Verder kunnen we langer met bestaande spullen doen. Laten we zo in 2020 samen 25% energie besparen. Dan zijn we meteen klaar met het Urgenda-vonnis.

Urgenda, Hemweg en PFAS

De Pyrrhus-overwinning van Urgenda baart mij zorgen. Kennelijk kan de rechter zaken van nationale omvang afdwingen waarvan de economische en maatschappelijke gevolgen onbekend en waarschijnlijk ongunstig zijn. Ik vrees dat het zal leiden tot meer bureaucratisch ‘groenwassen’, zoals biomassacentrales, aardgasloze huizen en elektrische auto’s. Bovendien zal de staat voortaan wel oppassen met het aangaan van ambitieuze doelstellingen.

Intussen betaalt diezelfde staat 52,5 miljoen euro aan de Zweedse energiegigant Vattenfall, voor het sluiten van de Hemwegcentrale. Die centrale produceert minder dan 1% van ons nationale energieverbruik, en er zijn zeker 1000 windmolens op 25.000 hectare land nodig om hem te vervangen. Dat is zo groot als de drie nationale parken Hoge Veluwe, Utrechtse Heuvelrug en Biesbosch bij elkaar, of de drie steden Den Haag, Utrecht en Eindhoven.

Wel goed nieuws is het Nederlandse initiatief om PFAS terug te dringen. Kordate wetgeving heeft eerder lood uit benzine en freons uit koelkasten gebannen, nu is het de beurt aan PFAS. Met CO2 kan dat niet zomaar, omdat dat een natuurlijke stof is. Wat wel kan is energieverbruikers beperken (100 km/u), begrenzen (stofzuigers) of verbieden (gloeilampen). Laten we dat meer gaan doen in 2020!

Olifanten in Madrid

De klimaattop in Madrid is geketst op de CO2-emissierechten. Ik denk dat dat komt door de struisvogelachtige onderschatting van de magnitude van de energietransitie. Daardoor blijft een grote olifant in de kamer onbesproken: Het feit dat de huidige emissiedoelstellingen ontoereikend zijn om CO2-neutraliteit in 2050 te realiseren.

In hoogontwikkeld Nederland produceren we op dit moment jaarlijks 13 miljard kWu zon- en windelektriciteit. Het huidige groeitempo is 2 miljard kWu per jaar. Daarmee duurt het nog ruim 50 jaar voordat het huidige elektriciteitsverbruik van 120 miljard kWu verduurzaamd is. Ons elektriciteitsverbruik is nu 20% van ons totale energieverbruik, en zal in de komende tien jaar verdubbelen vanwege de elektrificatie van autoverkeer, gebouwverwarming en industrie. Dat vergt nog 100 jaar om met zon en wind op te wekken, en dan nog hebben we minder dan de helft van onze totale energieconsumptie te pakken.

We kunnen in hightech NL, laat staan in de hele wereld, niet snel genoeg zon- en windelektriciteit bijbouwen om onze huidige energie-consumptie in 2050 CO2-neutraal te maken. De wereldleiders in Madrid kwamen daar niet uit, en negeerden ook de grootste olifant in de kamer: De noodzaak om onze wereldwijde energieconsumptie te halveren. Hoog tijd om onze kop uit het zand te halen.

Gaat de klimaattop in Madrid over de consumptiekloof?

De VN voorzien een “productiekloof”: De geplande productie van fossiele brandstoffen is hoger dan de klimaatdoelen vereisen. Maar het gaat toch om de “consumptiekloof”: Het feit dat wij met z’n allen meer energie consumeren dan de klimaatdoelen vereisen? Degene die fossiele brandstoffen verbrandt zet ze immers om in CO2, niet degene die ze produceert.

Als de productie van fossiele brandstoffen zou dalen maar de consumptie van energie niet, zou dat direct grote problemen opleveren. Zoals energietekorten voor de minder bedeelden, en mogelijk oplopende overheidstekorten en afnemende duurzaamheidsbudgetten. De klimaattop in Madrid gaat dus hopelijk vooral over het dichten van de consumptiekloof, over vermindering van het wereldwijde energieverbruik. Laat dat geen taboeonderwerp zijn.

De productie van energie acht ik minder een probleem dan onze consumptie (en verspilling) ervan. Terrasstralers, open winkeldeuren, grote snelle auto’s, aardbeien in december, kiwi’s uit Nieuw Zeeland, het zijn allemaal dingen die we niet nodig hebben maar die wel ontstellend veel energie verspillen. Bescheidener consumptie en kordate wetgeving kunnen ons van die ouderwetse excessen afhelpen.