Categoriearchief: Duurzaamheid

Waterstof produceren is de komende 10 jaar zinloos

Wij kunnen geen energie maken. Dat zegt de natuurkundige wet van behoud van energie. We kunnen alleen energie omzetten, bijvoorbeeld van stroom (elektrische energie) naar waterstof (chemische energie). Bij energieomzetting gaat altijd een deel verloren. Ook dat is een natuurkundige wet. Dus als we (groene) stroom gebruiken om waterstof te maken levert die waterstof daarna altijd minder energie op dan we erin hebben gestopt.

Het is als een bal die je laat vallen. De bal stuitert altijd lager terug dan van waar hij viel, omdat onderweg energie verloren gaat, bij het stuiteren en door wrijving met de lucht. Het heeft dus geen zin om nu schaarse en kostbare groene stroom te gebruiken om op grote schaal waterstof te maken. Daarmee maken we geen energie, maar verspillen we het. Ruwweg de helft. Waterstof komt van nature vrijwel niet voor op aarde, dus als we het willen hebben moeten we het eerst maken.

Het heeft wel zin om onderzoek te doen aan efficiënte waterstofproductie, voor als groene stroom ruim voorhanden komt. Maar dat is de komende tien jaar niet het geval. De groene kans is dus om ons goeie geld nu wel in waterstofonderzoek te steken maar niet in grootschalige productie. Dat laatste verhoogt de CO2-uitstoot alleen maar het komende decennium.

Bruikbare producten weggooien is energieverspilling

Lidl gaat prijsstunten met etenswaren die de houdbaarheidsdatum bereiken. Dat kan helpen om zo min mogelijk eten weg te gooien, want daarmee besparen we energie en CO2. Eerder pleitte minister Schouten al voor het afschaffen van houdbaarheidsdata op zeer lang houdbare voedingswaren zoals koffie, rijst, pasta en bronwater.

In het algemeen is het blijven gebruiken van bestaande spullen een enorme groene kans, en een van de duurzaamste dingen die we kunnen doen. Landbouw, industrie en transport zijn wereldwijd goed voor meer dan de helft van alle grondstof- en energieverbruik, dus alles wat niet verbouwd, gedolven, gemaakt en getransporteerd hoeft te worden bespaart veel grondstoffen, afval en CO2 in de keten van zand tot klant. In mijn nieuwe boek ga ik in op het belang van ketenbenadering bij verduurzaming.

Ik vind het dan ook onverstandig om bestaande goed functionerende producten zoals auto’s, CV-ketels en gasfornuizen versneld te vervangen door elektrische alternatieven. Dat bespaart de komende 5-10 jaar weinig CO2 omdat stroom nog grotendeels fossiel wordt opgewekt. Intussen moeten al die nieuwe producten wel gemaakt worden en de oude weggegooid. Dat is niet circulair, en veroorzaakt extra CO2-uitstoot, afval en milieuvervuiling.

Woningisolatie boven warmtepompen

Duurzaam investeren in je huis loont niet. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Dat gaat over euro’s en niet over CO2. De groene kans is om met minder euro’s meer CO2 te besparen. Het goede nieuws is dat dat kan! Ik ga daar uitgebreid op in in mijn nieuwe boek.

Momenteel gaan subsidies voor het CO2-neutraal maken van woningen naar een mix van isolatie (meer energiebesparing) en warmtepompen (andere energieproductie, van aardgas naar elektriciteit). De feitelijke CO2-winst zit echter voornamelijk in de energiebesparing, niet in de energieproductie. Elektriciteit wordt immers nog heel veel jaren grotendeels fossiel opgewekt. Als we dus een deel van de subsidies op energieproductie (warmtepompen) afschaffen en de rest verplaatsen naar energiebesparing (isolatie) zijn we goedkoper uit en besparen we meer CO2.

Dit is geen ingewikkeld verhaal. Laten we de komende 5-10 jaar vol inzetten op woningisolatie, niet op aardgasvrij. Als we goed geïsoleerd zijn bespaart het vervangen van een gasketel door een warmtepomp niet zoveel CO2 meer. Laten we in het algemeen prioriteit geven aan energie besparen, dat reduceert snel veel CO2. Het resterende verbruik daarna verder verduurzamen wordt dan ook gemakkelijker en goedkoper.

Een tweede boek

Twee jaar Energie Actueel en De Groene Illusie schrijven was boeiend en leerzaam om te doen. Ik hoop dat het net zo boeiend en leerzaam was om te lezen. Mijn doel is om bewustzijn en inzicht in energiezaken te verschaffen, en zo bij te dragen aan de kwaliteit van het publieke debat. Ik heb geen ei van Columbus, ik denk ook niet dat dat er is, maar ik kan wel kansen aandragen waarmee ieder van ons flink kan bijdragen aan vermindering van energieverbruik en fossiele brandstoffen.

Daar gaat mijn tweede boek over: Kansen. De teerling is geworpen, we gaan het uitgeven komend najaar. Wederom samen met Geerhard Bolte en uitgeverij Haystack-Dialoog in Zaltbommel. Het manuscript is grotendeels af, maar ik heb nog wat huiswerk meegekregen deze zomer. Tijd voor een maandje nieuwsbriefpauze en de nodige ontspanning. Schrijven is een creatief proces, maar ook ambacht en hard werken.

Ik heb de vele illusies die ik tegenkom over energie omgedacht naar kansen, voor mezelf en voor iedereen die het weten wil. Dat heeft verrassende inzichten opgeleverd en mij een nieuwe kijk op duurzaamheid en circulariteit verschaft. Dat kan heel confronterend zijn, maar ook heel verhelderend. Ik heb besloten om dit niet uit de weg te gaan maar juist te omarmen en op te schrijven.

Warmteopslag in huis

De zon geeft ons licht, en dat kunnen we met zonnepanelen omzetten in elektriciteit. De zon geeft ons nog veel meer warmte, en dat kunnen we opvangen met zonnecollectoren en opslaan voor later gebruik. Het voordeel van zonnewarmte is dat er meer van is, en efficiënter kan worden opgevangen dan zonlicht. Warmte is wel lastiger om op te slaan en te vervoeren dan elektriciteit, zeker op grote schaal.

Gelukkig wordt er veel onderzoek gedaan aan warmteopslag, bijvoorbeeld voor in huis. Dan kun je overdag zonnewarmte opvangen en daar ’s avonds of op een andere dag je huis mee verwarmen. Dat is kleinschalig en vergt geen vervoer van warmte. Bij warmteopslag wil je natuurlijk zoveel mogelijk warmte opslaan in een beperkt volume. Er zijn drie manieren om dat te doen, in oplopende volgorde van opslagcapaciteit: Sensibel, latent, en thermochemisch.

Thermochemische energieopslag (TCES) kan met natuurlijke stoffen zoals kaliumcarbonaat. Dat lijkt op soda, en komt veel voor op aarde. Het drogen van kaliumcarbonaat kost warmte, en bevochtiging levert warmte op. Je kunt dus overdag zonnewarmte opslaan door te drogen, en die warmte later terugwinnen door water toe te voegen. De uitdaging is om dat efficiënt in een verwarmingsinstallatie te realiseren.

Datacenters drukken andere stroomverbruikers van het net af

Een middelgroot datacenter verbruikt evenveel stroom als de gemeente Diemen, aldus netbeheerder Liander. Alle emails ter wereld zouden evenveel CO2-uitstoot veroorzaken als heel Japan. En met de komst van 5G en machine learning zal het ICT-energieverbruik in de toekomst verveelvoudigen. Het blijkt steeds meer dat wij net als in veel andere aspecten van de samenleving ook bij data en communicatie naar minder in plaats van meer moeten gaan streven.

Intussen jammeren energiebedrijven dat we zonder biomassa de klimaatdoelen niet gaan halen, terwijl ze inmiddels weten dat we die met biomassa ook niet gaan halen. De energiesector zou geïrriteerd zijn dat biomassa plotseling heeft afgedaan. Een beschamend demasqué: Met enig huiswerk was de zinloosheid van biomassa niet als een verrassing gekomen, en had men een duurzamer investeringsbeleid kunnen voeren.

Het huidige energiebeleid lijkt te zijn verworden tot een verdienmodel waarin alleen al in Nederland tientallen miljarden omgaan. Dat geldt ook voor het huidige ICT-beleid. Datacenters zeggen niet te willen wijken voor andere verbruikers op het net, en wijzen beschuldigend naar de netbeheerders dat die niet meer stroom kunnen leveren. Groei, alsmaar groei. Als we dat toch eens konden gaan minderen!

De biomassabubble spat eindelijk uiteen

Eindelijk! Ons parlement keert zich tegen biomassa. GroenLinks en Urgenda zien het ook niet meer zitten, en Vattenfall stelt nieuwe investeringen uit. Alleen de minister stribbelt nog tegen. Een achterhoedegevecht tegen iets dat we al jaren weten, van Milieudefensie tot aan de Europese Koepel van Wetenschappers: Het kappen en verbranden van bomen is slecht voor milieu en klimaat.

Het opgraven van zeldzame metalen zoals lithium en kobalt is ook slecht voor milieu en klimaat. De mijnbouw is zeer invasief voor de natuur, en groeit explosief door de aanzwellende productie van windmolens, zonnepanelen en elektrische auto’s. De winning in een aantal Afrikaanse, Aziatische en Zuid-Amerikaanse landen gebeurt vaak onder erbarmelijke omstandigheden met veel corruptie en mensenrechtenschendingen, weet ook Amnesty International.

Ik stel me voor dat twee jaar Energie Actueel een bijdrage levert. Mijn doel is om onderbouwde inzichten aan te dragen, en zo de kwaliteit van het publieke energiedebat te verhogen. Uiteindelijk brengt de onweerstaanbare kracht van de feitelijke realiteit het schier onbeweeglijke object van de politieke realiteit in beweging. Na biomassa zal dat ook met het onzalige beleid van elektrische auto’s en aardgasloze huizen gebeuren.

Is duurzame energie ook circulair?

Zo te zien niet. Windmolens en zonnepanelen zijn niet recyclebaar, en zullen dus in de komende decennia voor een onafzienbare berg grootindustrieel afval zorgen. Dat doen ze nu al. Oude zonnepanelen belanden op vuilstortplaatsen in Afrika, en afgedankte windmolenwieken worden in Amerika onder de grond gestopt. Ontmanteling van zon- en windparken is een helse klus, omdat ze zeer uitgestrekt zijn en vaak op moeilijk bereikbare locaties staan (woestijnen, heuvels, zeeën).

In feite is de infrastructuur voor wat we nu hernieuwbare energie noemen niet hernieuwbaar. Dat is een paradox waar we wel eens bij stil mogen staan. Laten we een complete Life Cycle Analyse maken voordat we verdergaan met zoveel mogelijk windmolens, zonneparken, biomassacentrales en waterstoffabrieken bouwen. Laten we er niet over 20 jaar achter moeten komen dat we er voor de zoveelste keer sinds de industriële revolutie een bende van hebben gemaakt.

Wij mensen zijn grenzeloos intelligent en inventief. We bedenken de slimste dingen voor de uitdagingen van nu. Maar we blijken niet in staat om onze eigen innovaties vervolgens te beteugelen. Ze groeien in de collectiviteit, en die collectiviteit heeft dan niet meer de intelligentie en inventiviteit om de schadelijke gevolgen die onze innovaties vaak met zich meebrengen te keren. Laten we ons nu eens niet aan die steen stoten.

Op de Noordzee bouwen voor het klimaat?

Wat een ontstellende misvatting: ‘De windrijke Noordzee moet de komende decennia het middelpunt worden van de Nederlandse energietransitie en uiteindelijk een einde maken aan de Nederlandse fossiele verslaving’. Ronkende woorden van het Deense Ørsted, dat met 2,3 miljard Nederlandse subsidie-euro’s 94 megawindmolens voor de Zeeuwse kust gaat bouwen. Shell en Eneco zullen volgen ‘met nog maar ruim 500 miljoen subsidie dankzij spectaculaire kostendalingen’.

Met 25 miljoen euro subsidie per windmolen blijkt het risico nog steeds groot dat zonder extra maatregelen van de overheid windparken op zee in de komende jaren niet rendabel zijn. ‘Daarom is het heel belangrijk dat de vraag naar groene stroom wordt gestimuleerd’, aldus Ørsted. Hun 94 windmolens gaan jaarlijks zo’n 3 miljard kWh opwekken. Dat is 2,5% van onze nationale elektriciteitsconsumptie en dus 0,5% van ons totale energieverbruik.

We smijten kostbare miljarden naar meer staal en beton, terwijl een energietransitie met name uit matiging van onze eigen consumptie moet komen. Bovendien zadelen we onze kinderen over 25 jaar op met een onafzienbare berg industrieel afval. Gelukkig wordt de Tweede Kamer wel steeds kritischer op de 11,4 miljard euro subsidie die het kabinet dit jaar heeft uitgetrokken voor nieuwe biomassacentrales.

Windhandel in de Wieringermeer

Het Zweedse staatsenergiebedrijf Vattenfall ontvangt 660 miljoen Nederlandse subsidie-euro’s voor 99 megawindmolens in de Wieringermeer. Daarmee zal jaarlijks 1,3 miljard kilowattuur groene stroom worden opgewekt. Dat is 1% van ons huidige elektriciteitsverbruik en dus 0,2% van ons totale energieverbruik. Die groene stroom zal aan nieuwe datacenters van de Amerikaanse ICT-giganten Microsoft en Google worden geleverd, niet aan 370.000 Nederlandse huishoudens. De Amerikanen verkleinen aldus hun CO2-footprint volgens het boekje.

De Nederlandse subsidiemiljoenen en de bijbehorende CO2-reductie komen zo ten goede aan Zweedse en Amerikaanse reuzen. Intussen kunnen de plaatselijke boeren geen zonnepanelen op hun daken leggen. Dat zou, met de sterk fluctuerende windenergieproductie van Vattenfall, het plaatselijke elektriciteitsnet teveel belasten. NRC analyseert deze Noord-Hollandse horrorstory dit weekend haarfijn.

Het is exemplarisch voor het nationale en internationale energiebeleid, waarin het realiseren van zoveel mogelijk windmolens, zonneparken, biomassacentrales, waterstoffabrieken, aardgasloze huizen en elektrische auto’s tot doel is verheven. De vraag hoeveel CO2 deze grootindustriële projecten werkelijk besparen verdwijnt steeds meer naar de achtergrond. Daarmee wordt het teleurstellende antwoord op die vraag verhuld.