Categoriearchief: Duurzaamheid

Overvol stroomnet vraagt om crisisaanpak?

Deze oproep van het Financieel Dagblad lijkt me onterecht. We bouwen al meer dan vijf jaar in hoog tempo wind- en zonneparken, en stimuleren actief de elektrificatie van mobiliteit, verwarming en industrie. Elke eerstejaars natuurkundestudent kan uitrekenen dat dat binnen afzienbare tijd tot congestie op het bestaande stroomnet moet leiden. Dat net is overigens helemaal niet verouderd, zoals het FD suggereert, maar simpelweg niet ingericht op het door haast en paniek gedomineerde energiebeleid van de afgelopen vijf jaar. Dat moeten we vooral niet met nog meer haast en paniek vervolgen.

De opbouw van variabele wind- en zonnestroom zorgt voor steeds grotere pieken en dalen in het stroomaanbod. De verschuiving van energie uit brandstoffen (benzineauto’s, cv-ketels) naar energie uit elektriciteit (elektrische auto’s, warmtepompen) verhoogt de stroomvraag op het net. Dat net is prima ingericht voor het huidige stroomverbruik van 120 miljard kilowattuur per jaar, met een stabiel aanbod uit steenkool-, gas- en kerncentrales. Het is niet ingericht op een geschatte 200 miljard kilowattuur per jaar in 2030, met de helft variabel aanbod uit zon en wind. Opbouw van wind, zon en elektrificatie moet daarom hand in hand gaan met opbouw van netcapaciteit.

Dat vergt juist geen crisisaanpak. Als er iets voorspelbaar en planbaar is, is het dit. Dan nog zullen we met geen mogelijkheid genoeg wind- en zonne-stroom kunnen opwekken om de klimaatdoelen van 2030 te halen. Dat kan alleen door ons energieverbruik te halveren. Het kabinet zou klimaatdoelen en economische groei serieus moeten nemen, aldus het FD. Wellicht zit daar juist het dilemma, en gaan die twee niet samen. Ik denk dat eerlijk gezegd.

Warmtepompverplichting?

Minister de Jonge lanceert het onzalige idee om (hybride) warmtepompen te verplichten vanaf 2026. Politiek en media gaan er klakkeloos van uit dat ons dat minder afhankelijk zou maken van Russisch gas, en ook CO2 zou besparen. Iedereen heeft het over de kosten, de voorgestelde 30% subsidie, en de wenselijkheid van een verplichting. De cruciale vraag hoeveel aardgas en CO2 deze peperdure maatregel gaat besparen heb ik nergens gehoord. Alsof die hoofdzaak er niet toe doet, en het alleen maar om de mediagenieke bijzaken gaat.

Professor Machiel Mulder berekende in 2018 al dat de extra stroom voor warmtepompen tot na 2030 alleen uit extra aardgas kan komen. Steenkool willen we niet meer, extra kernenergie is er nog lang niet, biomassa wordt niet langer als duurzaam beschouwd (eindelijk!), en we kunnen lang niet snel genoeg windmolens en zonnepanelen bijbouwen.
Warmtepompen brengen per kuub gas ongeveer vier maal zoveel warmte in huis als een cv-ketel. Dat lijkt mooi, maar voordat de met aardgas opgewekte stroom in ons huis is verliezen we meer dan de helft van de energie in de elektriciteitscentrales, transformators en hoogspanningsleidingen van het openbare net.

Dat openbare net is nu al overbelast door steeds meer elektrische auto’s, warmtepompen en datacenters. Ondernemers in Amsterdam moeten hun net geëlektrificeerde bedrijfsvoering afremmen, of een dieselaggregaat installeren. Zotter kan het niet worden. Laat de Jonge onze kostbare belastingcenten en installatietechnici niet verspillen aan verplichte warmtepompen, maar vol inzetten op huisisolatie. Dat is goedkoper, sneller, en bespaart veel meer gas.

Vliegschaamte … of hardrijschaamte?

We blijken minder vliegschaamte te hebben, en Schiphol kan de vakantievluchten nauwelijks aan. Geïnterviewde reizigers wordt in de mond gelegd dat ze vliegschaamte zouden moeten hebben, want het gaat niet goed met het klimaat. Die redenatie is echter niet zo vanzelfsprekend als hij lijkt. Autorijden (brandstof en elektrisch) is met 12% van alle CO2-uitstoot vier keer zo groot als vliegen met 3%, en we zouden vliegschaamte moeten inruilen voor hardrijschaamte. Netjes 100 rijden in Nederland en Europa bespaart veel meer CO2 dan minder vliegen. En we krijgen er gratis minder stikstofuitstoot, lawaaioverlast, fijnstof, asfaltslijtage, files, aanrijdingen en verkeersdoden bij.

Daar hoor ik media en politici helaas nooit over. Lector psychologie Reint Jan Renes van de Hogeschool van Amsterdam duidt dit goed. Overheid en media zouden er niet één ding (zoals vliegen) moeten uitpikken, maar burgers beter inzicht moeten geven in de diverse mogelijkheden om CO2 te besparen. De top-3 met >80% van onze CO2-footprint bestaat altijd uit de grote dingen die we dagelijks doen, zoals autorijden, huisverwarming en consumptiegedrag. Vliegen zit daar niet bij, want dat doen de meeste mensen maar 0-1 keer per jaar. Zie https://www.youtube.com/watch?v=68Jw9F5Rj9Q&t=73s

Voor huisverwarming en consumptiegedrag is nu door de oorlog in Oekraïne en de gierende inflatie veel aandacht. Laten we te hard rijden ook zoveel aandacht gaan geven. We zien het helaas allemaal dagelijks om ons heen. Ik zou dat wel als milieudelict willen aanmerken, omdat het onnodig veel CO2- en stikstofuitstoot veroorzaakt. Met minder hard rijden bereiken we veel meer voor het klimaat dan met een modieuze verkettering van vliegen.

Kabinet doet biomassa in de ban?

Voor biomassa worden bossen gekapt en bomen verbrand. Dat is slecht voor biodiversiteit en klimaat, erkent minister Jetten. Biomassa verbranden is slecht voor biodiversiteit en klimaat. Ik herhaal dit nogmaals: Biomassa verbranden is slecht voor biodiversiteit en klimaat. Europese wetenschappers van KNAW en EASAC publiceren dit al jaren… maar toegezegde miljardensubsidies trekt Jetten niet terug. “Daar moeten we eerlijk over zijn”.

Wacht even, ik snap het niet. Er zijn in het verleden door voorgangers van Jetten miljarden van ons belastinggeld toegezegd met de illusie dat bomen en voedsel verbranden goed is voor het klimaat. Jetten erkent nu dat bomen en voedsel verbranden slecht is voor het klimaat. Waarom moeten u en ik dan toch belastinggeld blijven betalen aan het groenwassende Vattenfall? Waarom maakt de minister, die drie jaar geleden als kamerlid publiekelijk beloofde om kolencentrales te sluiten, nu als verantwoordelijk bewindspersoon niet korte metten met bestaande en toekomstige biomassacentrales?

Ik betaal liever contractbreukboetes aan Vattenfall dan subsidies voor het allerergste dat je natuur en mens kunt aandoen: Grootschalig bomen en voedsel verbranden, met scheepsladingen per week tegelijk uit andere landen. Dieper kunnen Nederland en de EU niet zinken om te voldoen aan de zelfgemaakte papieren CO2-boekhouding die nog steeds bepaalt dat biomassa verbranden CO2-neutraal is. De sprookjes zijn nog lang niet de wereld uit.

Paniekvoetbal met belastingmiljarden

Nederland heeft op de klimaattop in november ingestemd met een investeringsstop op fossiele brandstoffen. Vier maanden later wil iedereen met minister Jetten voorop investeren in vloeibaar aardgas (LNG). Als het er niet is weet je pas wat je mist, zong De Dijk ooit. Raker kan ik het niet verwoorden. We kunnen de komende 20-30 jaar niet zonder fossiele brandstoffen, en we komen er op hardhandige wijze achter dat het kortzichtig politiek correct is om daar niet in te investeren.

Die kortzichtige politieke correctheid leidt nu tot paniekvoetbal met belastingmiljarden. Het kabinet wil 1,7 miljard euro van ons belastinggeld in 800 extra zeewindmolens steken. Die moeten er in 2030 staan, dus over 400 weken. Dat zijn er vanaf nu twee per week, acht jaar lang, elke week. Dat zou 45 miljard kilowattuur per jaar gaan opleveren, ruim een derde van ons huidige nationale stroomverbruik. Per uur en per dag kan die zeewindstroom echter variëren van 0 tot 100% van ons verbruik. Dus moeten we zeker de helft ervan opslaan. Daarbij verliezen we nog eens ruim de helft, en blijft netto zo’n 30 miljard kilowattuur over.

Tegen die tijd is door het onzalige elektrificatiebeleid ons stroomverbruik verdubbeld, en is die 30 miljard kilowattuur slechts 13% van het totaal. Dat zal ons niet minder afhankelijk maken van allerlei niet-EU leveranciers van aardgas, lithium, kobalt en koper. Voor minder afhankelijkheid en meer duurzaamheid bestaat maar één methode: Halvering van ons energieverbruik. Dat zegt nu ook het Internationaal Energie Agentschap.

Klimaatwetten deugen niet

Wetten gaan in het algemeen over gedragingen. We mogen niet stelen, en we moeten stoppen voor rood. De toekomstige resultaten van die gedragingen liggen niet vast in wetten. We hebben wel de ambitie om het aantal diefstallen en verkeersongevallen terug te dringen, maar de overheid heeft zichzelf daar niet getalsmatig toe verplicht. Dat is verstandig, want dergelijke geambieerde toekomstige resultaten worden mede bepaald door factoren die we niet kennen of niet kunnen beïnvloeden.

Waarom is de overheid dan wel zo dom om zichzelf en ons allen wettelijk met handen en voeten aan toekomstige CO2-uitstoot te binden? Onze Klimaatwetten bepalen niet hoeveel windmolens en zonnepanelen er waar en wanneer moeten staan, maar dat we in 2030 onze CO2-uitstoot moeten halveren. Wat als de bevolking of de economie sterk groeit, wat als we onverwacht veel dijkverzwaringen en humanitaire missies moeten uitvoeren, wat als we weer Elfstedentochten krijgen? Met alle extra CO2-uitstoot van dien. Wat als we door economische crises de miljardensubsidies op windmolens, zonnepanelen, biomassacentrales en waterstoffabrieken niet meer kunnen betalen.

Kunnen ongekozen belangengroeperingen zoals Urgenda en Milieudefensie de Staat en dus ons allen dan dagvaarden, en kunnen rechters ons dan dwingen om boetes te betalen, in de kou te gaan zitten en ondernemingen, humanitaire missies en dijkverzwaringen af te remmen? Dat zijn toch zeker zaken van gekozen parlement en regering! Ambities zijn prima, maar de huidige klimaat-wetten deugen democratisch niet en moeten zo snel mogelijk van tafel.

Oud leiderschap schaadt ons land en ons klimaat

Nederland verzet zich tegen EU-plannen om aardgas als ‘groen’ aan te merken, en aarzelt over kernenergie. Daarmee schaadt ons land zichzelf en het klimaat op ernstige wijze. Meer aardgas en kernenergie verminderen de internationale CO2-uitstoot aanzienlijk in de komende 10-20 jaar, en daar kunnen wij met onze hoogwaardige kennis en infrastructuur enorm aan bijdragen. Dat is goed voor het milieu en goed voor onze economie. Regering en parlement doen met hun verzet hiertegen het omgekeerde van waarvoor ze gekozen en betaald worden.

We bezitten een schat aan strategische energiekennis, met drie moderne kolencentrales, aardgasinfrastructuur, kerncentrale Borssele en Urenco Almelo. Daarmee kunnen we andere landen helpen om kolencentrales efficiënter te maken, en over te stappen naar aardgas en kernenergie. Zo kunnen we in de komende tien jaar wereldwijd naar schatting 3% CO2 helpen reduceren. Dat zou een prestatie van wereldformaat zijn: zesmaal zoveel als ons eigen wereldaandeel van 0,5%, en tienmaal zoveel als onze eigen klimaatambitie om in 2030 van 0,5% naar 0,2% te gaan.

De Nederlandse reserve tegen aardgas en kernenergie is onbegrijpelijk conservatief. Verkettering van welke energieoptie dan ook is oud leiderschap, dat schaadt ons land en ons klimaat. Verduurzamen is geen wedstrijdje, dat doe je samen. Mens en natuur zijn niet gebaat bij een ‘koploperspositie’ op een politieke duurzaamheidsranglijst, wel met nieuw leiderschap gericht op maximale internationale CO2-reductie met optimale werkgelegenheid.

Onze grootste groene kans in dit nieuwe jaar

Corona laat zien dat we drastische maatregelen kunnen nemen in een nijpende situatie. Waarom hebben we dan nog geen kosteloze maximum snelheid van 100, altijd en overal in de EU? In plaats daarvan hebben we zwaar gesubsidieerde elektrische auto’s. De goedkope optie bespaart veel CO2, de dure weinig. U en ik kunnen in elk geval wel zelf kiezen om nooit harder dan 100 te rijden, ook niet ’s avonds. Als we in de EU allemaal van gemiddeld 1 op 15 naar 1 op 20 gaan bespaart dat evenveel CO2 als alle vliegtuigen uitstoten!

Waarom hebben we nog geen roadmap om in 2030 het bruto energieverbruik en dus de CO2-uitstoot per gereden kilometer te halveren: 1 op 50 voor brandstofauto’s, en 1 kWu per 15 km voor elektrische auto’s. Lightyear in Helmond bewijst dat dit kan, maar de autoindustrie wil het niet en dus gebeurt het niet. Ik vind dit een onverantwoordelijke opstelling van de makers van de grootste CO2-uitstoter ter wereld. De personenauto is in zijn eentje goed voor 12% van alle CO2, evenveel als de mondiale staal- en cementindustrie bij elkaar en vier maal zoveel als alle vliegtuigen. Daar doen elektrische auto’s ook aan mee, want die rijden gemiddeld voor meer dan 80% op fossiele stroom.

Met gericht EU-beleid om het bruto energieverbruik per gereden kilometer te halveren zouden we meer CO2 besparen dan alle windmolens en zonnepanelen nu doen. Laten we zelf in 2022 in elk geval een kwart besparen, door rustig te rijden en nooit harder dan 100. Dat is heilzaam voor het milieu, de veiligheid en de portemonnee. Kijk in januari eens hoe het is. Ik kom vanaf nu maandelijks bij u terug met actuele energiezaken. Een mooi 2022!

Top-5 en flop-5 van het nieuwe coalitieakkoord

Met stip op één staat de afbouw van houtige biomassa naar nul. Eindelijk, eindelijk! Ook heel goed is de inzet op energiebesparing, om te beginnen een langjarig Nationaal Isolatieprogramma voor huizen. De twee nieuwe kerncentrales verdienen de derde podiumplek. Verder ben ik blij met de strenge regels voor zonnepanelen en windmolens op land. Daarmee wordt de milieu- en gezondheidsschade ervan erkend en verminderd. De hybride-warmtepomp krijgt een mooie vijfde plaats, want dat is het begin van het einde van het gasloze dogma.

Ik heb deze top-5 in de afgelopen drie jaar op alle mogelijke manieren beschreven, en ik koester de gedachte dat mijn boeken, nieuwsbrieven, presentaties en interviews eraan hebben bijgedragen. Nog niet alles is opgepakt. De grootste flop is 35 miljard extra subsidies voor grootschalige infrastructuur, waaronder waterstof en CO2-opslag. Veel weggegooid geld, zonder structurele CO2-reductie. Dit wordt nog erger door toepassing van de methodiek van crisis- en herstelwet. Daarmee wordt de democratische controle op de besteding en uitvoering van die 35 miljard verzwakt.

Verder is stimulering van elektrisch rijden mij een gruwel, zonder ambitie om alle soorten auto’s tweemaal zo zuinig te maken. Dat verplaatst vooral CO2 en reduceert nauwelijks. Hetzelfde geldt voor waterstofproductie en -import. Tenslotte zie ik een afnemende aantrekkelijkheid voor industrieën, met ondermijning van onze concurrentiekracht. Straks zijn we op papier het schoonste land in Europa, maar ook het armste. Ik wil geen van beide. Een gezond 2022!

Klimaatdoel voor zon- en windparken onverwacht snel in zicht?

De beoogde 35 miljard kilowattuur jaarlijkse wind- en zonnestroom op land zou voor 2030 al gerealiseerd kunnen worden, aldus het PBL. Dat klinkt optimistisch, en ik heb het even doorgerekend. In 2020 waren we met 17 miljard kilowattuur op de helft. De resterende 18 miljard kilowattuur vergt zo’n 30 miljoen zonnepanelen en 1000 landwindmolens. Daartoe moeten we tot aan 2030 elke week 60.000 zonnepanelen en 2 landwindmolens installeren.

Die 60.000 zonnepanelen bedekken elke week 20 hectare land (28 voetbalvelden). Verder moeten we de stroomoverschotten van winderige zonnige zomerdagen opslaan voor verbruik op bewolkte dagen en luwe nachten. Om dat te kunnen moet de netcapaciteit meervoudig vergroot worden, en grootschalige opslaginfrastructuur worden ontwikkeld en gebouwd. Bij die stroomopslag zal de helft van de opgewekte stroom verloren gaan. We houden van bruto 35 miljard dan netto 25-30 miljard kilowattuur over, dat is 5% van ons totale energieverbruik.

Als we hier in 2030 mee klaar zijn moeten we met eenzelfde tempo van 60.000 panelen en 2 molens per week blijven doorbouwen, ter vervanging van oude. We weten nog niet wat we met die oude molens en panelen moeten doen, ze zijn in elk geval niet recyclebaar. Ik maak me eerlijk gezegd meer zorgen om wat ons na 2030 te wachten staat dan om wat we daarvoor nog allemaal moeten doen. Ik ben benieuwd hoe het nieuwe kabinet dat ziet.