Categoriearchief: Duurzaamheid

Feiten en getallen vs. meningen en belangen

De reacties op mijn interviews van afgelopen week in het AD en op Radio 1 zijn hartverwarmend en vooral veelzeggend. Er is duidelijk behoefte aan duidelijke feiten en getallen. Willemijn Veenhoven van BNNVARA kon afgelopen dinsdag nauwelijks geloven dat we met een wat zuiniger rijstijl wereldwijd evenveel CO2 kunnen besparen als de totale luchtvaart uitstoot. Het is het soort van feiten dat compleet indruist tegen de perceptie die in het publieke debat is gecreëerd.

Het is me eerlijk gezegd een voortdurend raadsel waarom het groenste kabinet ooit ons niet veel concreter informeert over energie en CO2. Ik houd niet van cynisme en complottheorieën, en ik ga ervan uit dat onze regering het goede nastreeft voor ons land. Ik zou zeggen, ga regeren, en stop met klimaattafels vol belanghebbenden. Intussen blijf ik kritische vragen stellen, sommen maken en feiten analyseren. Gelukkig ben ik daarin niet de enige.

Co Wilders uit Oppenhuizen, oud-ondernemer in zonne-energie, geeft met nuchtere feiten en getallen inzicht in het nut van windparken en zonnevelden. Lees https://www.dvhn.nl/Meningen/Opinie/Opinie-‘Wind-en-zonneparken’-zijn-druppeltje-op-gloeiende-plaat-23978248.html?harvest_referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.nl%2F

De moeizame relatie tussen duurzaamheid en politiek

De uitspraken van Klaas Dijkhoff en de commotie daaromheen illustreren dat de politieke realiteit van het Klimaatakkoord zich steeds slechter verhoudt tot de werkelijkheid van CO2 uitstoot. Die werkelijkheid is dat de ene na de andere maatregel in het Klimaatakkoord ineffectief blijkt. David Smeulders van de TU Eindhoven is na Machiel Mulder uit Groningen de tweede hoogleraar die betoogt dat aardgasloze huishoudens niet tot minder CO2 leiden. Ik zou graag zien dat onze volksvertegenwoordiging en regering daar met name over gingen debatteren.

In plaats daarvan gaat de discussie over politieke scheidslijnen. Actief GroenLinkser David Smeulders laat ons echter zien dat denken langs politieke scheidslijnen niet in effectief duurzaamheidsbeleid resulteert. De Eindhovense hoogleraar Energietechnologie keert zich tegen de ‘duurzaamheidsreligie’ waarin volgens hem rationele argumenten niet meer worden gehoord. Dat is ook een van de thema’s in De Groene Illusie.

David Van Reybrouck beschrijft in zijn boek “Tegen Verkiezingen” treffend het probleem dat in onze democratie de volgende verkiezingen altijd belangrijker zijn dan de vorige. Ik hoop dat na de provinciale statenverkiezingen in maart de door David Smeulders bepleite rationele argumenten de overhand gaan krijgen in het klimaatdebat.

De auto is onze grootste energieverspiller

Als je 25.000 km per jaar rijdt verbruikt je auto ongeveer evenveel energie als je hele huishouden. In huis is het lastig om veel energie te besparen, maar met de auto niet. Vijftien jaar geleden leerden we via TV-spotjes Het Nieuwe Rijden kennen, en dat is actueler dan ooit: http://hetnieuwerijden.nl/. Ik voeg daar zelf graag aan toe: Rijd niet harder dan 120.

Een paar getallen: Je huis en je auto verbruiken elk ruwweg 50.000 MegaJoule energie per jaar. De auto consumeert daarvoor 1500 liter benzine of diesel, of het equivalent daarvan aan stroom. Dit levert ongeveer 3600 kilo CO2 op, bijna 10 kilo per dag. Ook als je elektrisch rijdt. Met Het Nieuwe Rijden en max. 120 kun je daar 25% op besparen. In brandstofverbruik is dat van 1 op 16 naar 1 op 20, en elektrisch van 4 naar 5 kilometer per kWu. Daarmee bespaar je ongeveer 900 kilo CO2 per jaar, dat is 2,5 kilo per dag. Alle auto’s op aarde kunnen zo vanaf morgen evenveel CO2 besparen als de mondiale luchtvaart in zijn totaliteit uitstoot.

Onze overheden kunnen de auto-CO2 verder halveren door alle autofabrikanten te dwingen om het benodigde motorvermogen te halveren. Dat is technisch allang mogelijk, en bespaart nog eens 3 tot 4 kilo CO2 per auto per dag. Dat is meer dan de totale vliegtuig-CO2. Het peperdure beleid van elektrisch rijden komt daar niet bij in de buurt.

Ecologisch rendement op investeringen?

Om iets van de klimaattop in Katowice en onze eigen klimaatwet te maken moeten we echt openhartig tegen elkaar gaan worden. Verduurzaming van energie wordt ongelooflijk duur, en de regering zal moeten aantonen hoeveel CO2 reductie we voor ons goeie geld gaan krijgen. De tijd dat we ons lieten afschepen met kreten als ‘verantwoordelijkheid nemen’ en ‘bijdragen aan het klimaat’ is voorbij.

Onze regering, bijgestaan door CPB, CBS, PBL en TNO, kan net als ik energiesommen maken. Ze zou ons duidelijk moeten voorrekenen wat de CO2 besparing is van allerlei peperdure maatregelen zoals aardgasloze huishoudens, elektrische auto’s, windmolenparken en waterstoffabrieken. Het feit dat wij die getallen niet krijgen geeft te denken. Ik kijk met optimisme naar de toekomst, maar ik wens wel inzicht in het ecologisch rendement op investeringen.

Laten we in 2019 tot een effectief klimaatakkoord komen, en vooral zelf bewust minderen met energieverbruik. Laten we stoppen met hard rijden en ander energieverspillend gedrag. Laten we energie als een kostbaar goed gaan zien, en relateren aan ons dagelijks leven en handelen. Energie besparen is en blijft met afstand de meest effectieve, goedkope en duurzame maatregel van allemaal.

Het gelijk van het Klimaatakkoord

De van de klimaattafels weggelopen milieubeweging en FNV hebben gelijk. De voorgenomen maatregelen zullen weinig CO2 besparen en veel lasten verhogen. De deelnemers aan de klimaattafels hebben ook gelijk. Met zoveel deskundigen uit alle hoeken van de samenleving is dit kennelijk het maximaal haalbare resultaat. En de coalitie heeft gelijk door het even ondoelmatige als dure ontwerpakkoord nog niet te ondertekenen.

Onder deze economische en politieke realiteit ligt de echte realiteit van samenleving en natuurwetenschap. We streven een ideaal na zonder ervoor te willen betalen. De natuurwetenschap laat zien dat dit onhaalbaar is. We weigeren ons echter neer te leggen bij het feit dat we iets willen dat niet kan. Ik hoop oprecht dat we ons in 2019 gaan bevrijden van die koppige dagdromerij, en dingen gaan doen die echt CO2 besparen en ook draagvlak in de samenleving hebben.

In 2030 moet driekwart van alle benodigde stroom uit zon en wind komen. Zonder aardgas en met elektrische auto’s zal die benodigde stroom stijgen van 120 naar bijvoorbeeld 300 miljard kWu per jaar. Dus moeten zon en wind in 2030 meer dan 200 miljard kWu per jaar opwekken, bijna twee maal zoveel als ons totale huidige verbruik. Ik noem dat geen ‘concrete maatregelen’ maar ‘koppige dagdromerij’.

Wij kunnen zelf Katowice laten slagen

We zijn tot een akkoord gekomen bij de klimaattop in Katowice. Ik heb de 156 pagina’s nog niet gelezen, maar het feit dat ze er zijn is goed nieuws. Er zal vast de nodige kritiek komen, ook van mij, maar laten we niet te snel roepen dat wij het beter hadden gekund dan onze leiders en deskundigen. Energie is een complex onderwerp. Er zijn veel mensen die er uitspraken over doen, maar slechts weinigen die er verstand van hebben.

Ik hoop dat er in het akkoord van Katowice iets staat over onszelf, over u en mij. De energiediscussie wordt beheerst door wat anderen moeten doen. Landen spreken elkaar aan. Bedrijven spreken politici aan. Politici spreken burgers en bedrijven aan. Burgers spreken iedereen aan behalve zichzelf. Maar de sleutel voor CO2 reductie ligt bij onszelf. Wij verspillen onnoemelijk veel energie met ons rijgedrag, koopgedrag en dagelijks handelen. Laten we energie net als voedsel en schoon drinkwater als een kostbaar goed gaan zien dat je niet wilt verspillen, ook niet als je het gemakkelijk kunt betalen.

Minder energie gebruiken is met afstand de meest effectieve en duurzame maatregel van allemaal. We kunnen onze hoop of onze kritiek richten op de politiek, het bedrijfsleven en de technologie, maar als wijzelf bij alles wat we doen minder energie gaan verspillen kunnen we al 20-30% minder CO2 uitstoot veroorzaken.

Energie in Katowice

Alle naties op aarde zijn bijeen in het Internationale Congres Centrum (ICC) in Katowice. Dat is goed, want voor het klimaat kunnen we het beste gezamenlijk optrekken. Ik hoop oprecht dat we tot zinvolle afspraken komen.
In afwachting daarvan heb ik even gerekend aan het ICC. Ik schat dat het in de orde van honderdduizend vierkante meter (14 voetbalvelden) vloeroppervlak heeft, en voor verwarming, ICT, verlichting, catering etc. ruwweg 3 MW elektrisch vermogen vergt. Evenveel als een trein. Daarvoor is honderdduizend vierkante meter zonnepaneel nodig, evenveel als alle verdiepingen van het ICC bij elkaar. Het alternatief, vier windmolens, zou een miljoen vierkante meter (140 voetbalvelden) vergen.

Waarom maak ik dit sommetje? Om inzicht te krijgen in de nabijheid van ons eigen energiegebruik. We praten over energie alsof het iets buiten onszelf is. Maar onze eigen huisvesting en comfort vergen al een hoeveelheid energie die we ons nauwelijks voor kunnen stellen. Niemand wil dat opgeven, ook onze hardwerkende deskundigen en regeringsleiders in Katowice niet. En het is nog maar 10% van ons totale energiegebruik.

NRC bericht dat de Urgenda-zaak onze regering dwingt tot ‘keiharde’ maatregelen om CO2 te reduceren. Eén van de effectiefste daarvan is het verlagen van de maximum snelheid op rijkswegen tot 100 km/u. Als we dat al ‘keihard’ noemen zijn we nog niet eens begonnen met te begrijpen waar het energievraagstuk over gaat.

Helpen elektrische auto’s en CO2 taks het klimaat?

Politiek Den Haag denkt van wel. Laten we deze vraag daarom eens nader analyseren. De duurzaamheid van energie wordt bepaald door de herkomst ervan. Een zonnepaneel bijvoorbeeld is duurzamer dan een kolencentrale. Een gebruiker van energie daarentegen, zoals een lamp of een auto, heeft daar geen invloed op. Een gebruiker kan alleen bijdragen door minder energie te gebruiken. Zo is een LED lamp energiezuiniger dan een gloeilamp, en draagt daarom bij aan CO2 reductie.

Maar een elektrische auto gebruikt niet minder energie dan een benzine- of dieselauto. Het motorvermogen bij 120 km/u is ongeveer hetzelfde. Dus draagt een elektrische auto niet bij aan CO2 reductie. Wat de politiek en de commercie daar ook over zeggen. Elke auto kan alleen maar bijdragen aan CO2 reductie door veel minder energie te gebruiken. De EU zou daarom tussen nu en 2030 stapsgewijs het motorvermogen van alle types automotoren moeten verlagen tot bijv. 50 pk. Een mooi onderwerp voor het IPCC dat nu bijeenkomt in Katowice.

In plaats daarvan praat men over een CO2 taks. Dat is niets anders dan een ordinaire belastingverhoging. Energie wordt elk jaar duurder, en elk jaar neemt het gebruik ervan toe. Prijsverhogingen hebben nog nooit tot consumptieverlaging geleid, ook het kwartje van Kok niet. Alleen de mensen met de laagste inkomens hebben er last van.

Windmolens verscheuren de Veenkoloniën

In en om het Drentse Nieuw-Buinen woedt een interne oorlog vanwege de komst van 45 windmolens. Dat lijken lokale schermutselingen, maar ze zijn exemplarisch. Enkelen worden rijk van de subsidies op de 210 meter hoge kolossen, en de meerderheid heeft het nakijken met een geruïneerd veenlandschap en ingezakte huizenprijzen. Dit nieuwe noordelijke drama levert welgeteld 45 MW elektrisch vermogen op (en niet de in het FD vermelde 175 MW, want landwindmolens produceren gemiddeld door het jaar 25% van hun piekvermogen). Dat is 0,3% van onze huidige elektriciteitsconsumptie, goed voor 15 treinen of het energiegebruik van 18.000 mensen.

Als dit Drentse windpark er na jaren van strijd en miljoenensubsidies staat zal de CO2 reductie ervan binnen 2 uur teniet zijn gedaan doordat er in die korte tijd 18.000 mensen op aarde zijn bijgekomen. Karel Knip vraagt zich in het NRC terecht af waarom deze grootste aanjager van het mondiale energieverbruik nooit wordt benoemd door het IPCC dat binnenkort weer bijeenkomt.

Intussen is er nog steeds geen Nederlands Klimaatakkoord. Burgers verzetten zich tegen landwindparken, verdienmodellen voor zeewindparken staan onder druk, en grote bedrijven gaan ons land mogelijk mijden vanwege oplopende energieprijzen. Is dit een gordiaanse knoop, of een signaal dat we het energievraagstuk fundamenteel anders moeten gaan benaderen?

Aardwarmte, CO2 opslag en Café Weltschmerz

Het Financieel Dagblad legt uit waarom aardwarmte niet van de grond komt. De aarde produceert in haar binnenste veel warmte, met name door natuurlijke radioactiviteit. Deze warmte is de drijvende kracht van vulkanen, aardbevingen en gebergtevorming. Helaas kunnen we er maar moeilijk bij, het vergt al gauw kilometers diepe boringen. Op een dergelijke diepte zijn de geologie en de kans op succes moeilijk te bepalen, en zijn de investeringen enorm. Voor gebouwverwarming is ondiepe aardwarmte prima, maar diepe aardwarmte heeft als grootschalige energiebron weinig potentie.

Bovendien zijn er risico’s verbonden aan het boren in diepe gesteentelagen. Groningers weten dat maar al te goed. Ik vind het dan ook vreemd dat het Internationale Energie Agentschap (IEA) pleit voor opslag van CO2 in de aarde. Dat verstoort net als gaswinning en diepe aardwarmte de grond onder onze voeten, en is ook nog eens eindig en dus niet duurzaam. Het is als vuil onder het tapijt vegen en dan net doen alsof het er niet meer is.

Laten we stoppen met het vervangen van bestaande niet-duurzame technologieën door nieuwe niet-duurzame technologieën. Ik vertel hier meer over in het interview bij Café Weltschmerz in Amsterdam:
https://www.youtube.com/watch?v=gRlVnwQriIQ&feature=youtu.be