Auteursarchief: Maarten van Andel

“Zonder grondstoffen geen energietransitie…”

“… en de problemen beginnen nu al”, kopte het Financieele Dagblad op 22 januari. Een waar woord. Grootschalige elektrificatie van onze energieproductie en -consumptie vergt een cocktail van bijzondere metalen, die veel zeldzamer en vervuilender zijn dan het klassieke staal. Voor windmolens, zonnepanelen, elektrische auto’s en batterijen zijn veel lithium, kobalt, koper, cadmium, neodymium en andere moeilijk winbare metalen nodig. De mijnbouw hiervan groeit razendsnel, vergt veel energie en is een grote aanslag op mens en milieu.

Verder worden windmolenwieken van kunststoffen en composieten gemaakt die niet recyclebaar zijn. Die vormen nu en in de toekomst een onafzienbare berg industrieel afval waarvan niemand weet wat we ermee moeten. De ambitie om in 2050 volledig circulair te zijn wordt nu al onmogelijk gemaakt door de infrastructuur van hernieuwbare energieproductie en -consumptie. Laten we om te beginnen die infrastructuur duurzaam gaan maken.

Laten we lessen trekken uit de vorige eeuw, met schadelijke stoffen als DDT, lood, asbest en freon. Laten we niet weer hals over kop spullen maken waarvan we over 20 jaar gaan ontdekken dat we er opnieuw een bende van hebben gemaakt. De groene kans is niet meer maar minder mijnbouw en elektrificatie. Ik heb daar een holistische visie aan gewijd, zie de tab ELECTRIFICATION bovenaan deze website.

Cola light met dubbele hamburger

Over dat Franse verbod op terrasverwarmers van vorige week: Een moedige en vooral consistente maatregel van ecologieminister Barbara Pompili. Het heeft immers weinig zin om gebouwen aan strenge isolatienormen te onderwerpen, maar op de terrassen bij die gebouwen extreme energieverspilling toe te staan. Het heeft weinig zin om in de EU wel het vermogen te begrenzen van kleine elektrische energieverbruikers zoals lampen en stofzuigers, maar niet van elektrische auto’s. Van alle auto’s! Dat is als een cola light met dubbele hamburger. Daar val je niet van af.

Onze overheden en wijzelf nemen al een aantal energiebesparende no-regret maatregelen. Dat is een goed begin, en de groene kans is om dit consequent en consistent te gaan doen. Anders blijven we met de ene hand weggeven wat we met de andere hebben verkregen. Daarbij hebben de grootste energieverbruikers natuurlijk prioriteit. Zuinige lampen, stofzuigers en huizen zijn prima, maar dan ook zuinige auto’s, nergens harder dan 100, en geen terrasverwarmers. Hopelijk komt dit in de Climate Adaptation Summit op 25-26 januari in ons land aan de orde.

Het verbod op gloeilampen is er mede gekomen omdat de industrie het wilde. Een flinke reductie van automotorvermogen is er nog niet omdat de industrie het niet wil. Dat kan zo niet doorgaan als de EU met een Green Deal van 1000 miljard euro in tien jaar tijd de CO2 uitstoot wil halveren. Dan moet er een veel integralere no-regret lijn van energiesparingsmaatregelen komen, met minder invloed van allerlei industriële belangen.

Krijt op tijd, dan krijg je nooit spijt

Een mooie biljartwijsheid en illustratie van een ‘no-regret’ maatregel: Een voorzorgsmaatregel waar je geen spijt van krijgt, ook niet als de voorzorg onnodig blijkt. De bouwwereld past het no-regret principe toe door bestaande en nieuwe gebouwen goed te isoleren. Of een gebouw in de toekomst nu wel of niet van het gas af gaat, en of de klimaatopwarming nu mee- of tegenvalt, van een goed geïsoleerd pand krijg je nooit spijt.

Energiebesparingsmaatregelen in het algemeen zijn no-regret maatregelen, want energie besparen is in alle toekomstscenario’s gunstig. Denk naast gebouwisolatie aan LED-verlichting, 100 rijden, het Franse verbod op terrasverwarmers. langer met bestaande spullen doen, en natuurlijk ultrazuinige auto’s (1 liter per 50 km, 1 kWu per 15 km). We kunnen al die dingen en nog veel meer nu gaan doen, met bestaande technologie, betaalbare kosten, meer comfort en meer veiligheid. Dat is de kern van onze groene kans.

Diverse energieproductiemaatregelen kunnen wel tot grote spijt leiden, zoals miljarden kostende biomassacentrales, gekapte bossen en peperdure waterstoffabrieken. Aangezien die geen CO2 blijken te besparen blijven we zitten met enorme ecologische en economische schade, en ook nog eens meer in plaats van minder CO2-uitstoot. Laten wij en onze overheden veel meer nadruk leggen op effectieve en goedkope no-regret maatregelen.

Biomassa is bijna twee derde van alle hernieuwbare energie

Ongeveer 13 procent van ons wereldwijde energieverbruik is niet-fossiel: Een kleine 2 procent is kernenergie, en ruim 11 procent is ‘hernieuwbaar’. Van die 11 procent ‘hernieuwbaar’ is bijna twee derde biomassa. Het is dus begrijpelijk dat de gevestigde orde biomassa graag als duurzaam ziet. Maar begrijpelijk is niet hetzelfde als terecht. Biomassa is van alle hernieuwbaar geachte energieopties de meest controversiële.

Onder andere het Wereld Natuur Fonds, Milieudefensie, GroenLinks en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen zijn allemaal fel gekant tegen grootschalige inzet van biomassa voor energieopwekking. Dit zijn niet zomaar partijen, maar een maatschappijbreed scala van gerenommeerde organisaties met een grote diversiteit van achtergronden, belangen en expertises. Ik heb daar zelf een holistische visie op biomassa voor energieopwekking aan toegevoegd, zie http://maarten-vanandel.com/?page_id=646

Het energie- en klimaatbeleid is als een mammoettanker die vrijwel niet van koers is te veranderen. Het is niet zozeer een probleem dat biomassa ooit als duurzaam is ingestoken, maar veel meer dat we daar niet vanaf komen als de aanwijzingen voor het tegendeel zich opstapelen. Het beleid zou daarom herontworpen moeten worden om sneller te kunnen inspelen op vernieuwende inzichten. Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

De Groene Kans boekpresentatie

Op 22 november mocht ik in kleine kring mijn nieuwe boek De Groene Kans presenteren, dankzij de gastvrijheid van de Kennismakerij en de LocHal in Tilburg. Mons Records maakte professionele opnames, zie https://youtu.be/SxdMmi4Ok2k . Het verhaal is actueler dan ooit, ook in dit nieuwe jaar. Daar waar de coronamaatregelen in belangrijke mate op wetenschap worden gebaseerd gebeurt dit bij klimaatmaatregelen nog lang niet. Een paar recente citaten uit de kranten:

“Het kabinet zit in een spagaat wat betreft het gebruik van biomassa als energiebron”.
“De Tweede Kamer vindt biomassa niet duurzaam en wil ermee stoppen”.
“Maar dat is risicovol voor het halen van klimaatdoelen, dan stokt het van het aardgas halen van huizen”, zegt het PBL. “Het PBL gaat er te veel van uit dat biomassa CO₂-neutraal is en daarmee goed is voor het klimaat”. “In Europa wordt biomassa gezien als CO₂-neutraal”.
“Verantwoordelijk minister Eric Wiebes laat de keuze nog even in het midden”.

Een kakofonie van meningen, waarin de wetenschap ver te zoeken is en het Dunning-Kruger effect van onbewuste ondeskundigheid zich manifesteert. Volgens het no-regret principe is er toch waarachtig genoeg controverse om pas op de plaats te maken met biomassa. Laten de regering en wij allen in dit nieuwe jaar kordaat onze groene kansen pakken. Om te beginnen veel energie besparen, en stoppen met het kappen en verbranden van bomen.

Van tien naar acht ton CO2 in 2021

Laten we in het nieuwe jaar onze groene kansen pakken, en de tien ton jaarlijkse CO2-uitstoot per Nederlander terugbrengen naar acht ton. Dat kunnen we met z’n allen in 2021! Laten we onze vliegschaamte inruilen voor hardrijschaamte, huisisolatie voorrang geven boven aardgasloos, bestaande spullen langer gebruiken, minder kopen, minder weggooien, minder plastic verbruiken en minder vlees eten.

Ik ben kritisch en scherp op het huidige energie- en klimaatbeleid. Dat is niet altijd leuk om te schrijven en om te lezen. Ik doe dat echter vanuit de visie dat we niet naar een nieuw en effectiever niveau van besparing kunnen komen als we niet eerst de minder plezierige realiteit onder ogen zien. Het is als naar de tandarts gaan, de pijn kan alleen minder worden door eerst wat meer pijn te lijden. Als we dat ontwijken en onszelf blijven wijsmaken dat het goed gaat kan het niet beter worden.

Dan blijven we hangen in een groene illusie en pakken we onze groene kans niet. En het kan echt veel beter worden, daar varen de natuur, de economie, de samenleving en wijzelf wel bij. Laten we niet langer wachten op anderen, en zelf in 2021 onze persoonlijke CO2-footprint met 20% verminderen. Dat is interessant, uitdagend, leerzaam, heilzaam, gezond, bevredigend en kosten-effectief. Wat wil een mens nog meer in het nieuwe jaar!

Politieke schijn blijkt belangrijker dan milieuzorg

Het Europees parlement wil de klimaatdoelen voor 2030 aanscherpen, van 55 naar 60 procent CO2-reductie. Een onderbouwing blijft echter uit, vijf jaar na het klimaatakkoord van Parijs. Daarmee is het als een ambitie om over tien jaar in 55 in plaats van 60 minuten van Brussel naar Straatsburg te fietsen. Geen parlementariër weet hoe dat zou kunnen, maar het klinkt stoer.

Staatssecretaris van Veldhoven biedt zeker geen onderbouwing voor de klimaatdoelen, met haar pleidooi dat onze biomassa uit reststromen zou bestaan. Dat is onwaar, dat blijkt uit talloze publicaties, en dat weet de staatssecretaris heel goed. Zij weet ook dat het verbranden van bomen meer CO2 produceert dan het verbranden van steenkool. Waarom is het hooghouden van de politieke schijn belangrijker dan het redden van bossen in Estland en Noord-Amerika? Die redding moet er nu komen, en niet ‘op termijn’ zoals minister Wiebes zegt.

De auto blijkt ook nog geen onderbouwing van de klimaatdoelen. En dat terwijl de auto, naast huisverwarming, onze grootste particuliere CO2-veroorzaker is. Dat verandert niet door alles te elektrificeren, maar door naar een haalbare verbruiksnorm van 1 kWu per 15 km en 1 liter per 50 km toe te werken. Zolang onze Europarlementariërs niet de moed hebben om dat aan te pakken is hun ambitie slechts vrijblijvende stoerdoenerij.

Laten we onze groene kansen gaan omdenken

Mark Harbers van de VVD pleit voor kernenergie, want zon en wind volstaan niet om de klimaatdoelen te halen. Dat laatste is een onontkoombaar feit. Sigrid Kaag van D66 is desondanks niet overtuigd, ook niet van het belang van energie besparen. Dat zou nader onderzocht moeten worden. Ik ben dat niet met de minister eens. Het belang van energie besparen wordt al meer dan tien jaar onderzocht. In elk klimaatakkoord in de wereld is energie besparen zelfs een essentieel onderdeel, ook in het onze.

Bovendien is energie besparen in elk toekomstscenario gunstig, wat er ook komt van kernenergie, biomassa, waterstof, kernfusie, elektrische auto’s, aardgasloze huizen, zonneparken en windmolens. Ik kan slechts gissen waarom de gevestigde politiek overal ter wereld daar zo terughoudend over is. Is het angst voor economische neergang, verlies van electoraat, belangen van grote bedrijven, teruglopende accijnzen en belastingen?

We zullen ons uit die neerwaartse spiraal van twintigste-eeuws denken moeten bevrijden. Anders blijven we inzetten op consumptiegroei, en daarmee op toenemend grondstof- en energieverbruik. Dat is in mijn ogen niet verenigbaar met een circulaire samenleving en halvering van CO2-uitstoot. Laten we in deze tijd van cadeautjes en lekker eten onze groene kansen omdenken: Een rijker leven met minder consumptie.

Live interview bij de Green Quest op BNR nieuwsradio

Black Friday hebben wij overleefd, maar triest de natuurschade die ‘t geeft.
Bizarre verspilling brengt het mee. Meer afval, plastic en CO2.
Overconsumptie en overproductie, veroorzaken zoveel milieudestructie.
Wij kunnen toch echt wel minderen, en meer nalaten aan onze kinderen.

Dat is veel effectiever en goedkoper dan zonder nationale regie ons landschap vernielen met zonneparken. Gelukkig stellen Friesland, Drenthe, Overijssel en Noord-Brabant inmiddels beperkingen en strengere eisen. Ook burgers komen steeds meer in verzet tegen de lukrake lappendeken van zonneweides en windparken die ons land dreigt te worden. Berno Strootman, rijksadviseur voor de fysieke leefomgeving, spreekt van ‘stoffering’ met zonnepanelen en ‘hagelslag’ van overal verspreide zon- en windparken. Hij voorziet dat er straks geen plek in Nederland meer zal zijn is waar je geen windmolens ziet.

Harm Edens interviewde mij over De Groene Kans, bij de Green Quest op BNR Nieuwsradio: https://www.bnr.nl/gemist met datum 23-11-2020, tijd 15.05 en lengte 12 minuten. Goed om te ervaren dat media ook kritisch staan tegenover groene energieverspilling. We kunnen de komende tien jaar met de helft minder energie gaan doen, en dan hebben we ook maar de helft van al die zonnepanelen en windmolens nodig.

Black Friday en terrasverwarmers

Er zijn twintig keer zoveel terrasverwarmers verkocht als normaal. Black Friday reclames spatten van het scherm. Het vliegt mij aan, zoveel verspilling van energie en grondstoffen. Laten we toch onze consumptie en CO2-uitstoot gaan halveren. In mijn nieuwe boek De Groene Kans dat ik vandaag presenteer, staat uitgebreid hoe je dat kunt doen.

De Kennismakerij in de LocHal in Tilburg is de ideale plek voor mijn boekpresentatie. Samen maken we kennis, en de 88 jaar oude LocHal staat model voor het lang blijven gebruiken van bestaande spullen. Dat is één van de duurzaamste dingen die we kunnen doen, want alles wat niet gemaakt hoeft te worden bespaart gigantisch in de industrie- en transportketen.

De gastvrijheid in Tilburg is hartverwarmend. We zijn uiteraard met minder dan 30 personen, maar gelukkig maakt Mons Broeksteeg van Mons Records professionele opnames voor op YouTube. Intussen staat er al een vraaggesprek over https://www.gemeentennl.nl/ruimte/van-groene-illusie-naar-groene-kans-met-burgers/ . Ik hoop dat u evenveel genoegen beleeft aan het lezen ervan als ik deed bij het schrijven.