Auteursarchief: Maarten van Andel

Technosalvation

Er is een klimaatakkoord, maar het belangrijkste staat er niet in: Ons gedrag, en hoe dat te veranderen. Duurzame energie zal de komende tien jaar schaars blijven, dus om de CO2-uitstoot te halveren zullen we ons energieverbruik moeten halveren. Dat vergt vergaande gedragsveranderingen, en het klimaatakkoord gaat niet in op de psychologische hordes die daarvoor genomen moeten worden.

Zolang we zoiets simpels en effectiefs als minder hard rijden al een te groot offer vinden zijn we nog niet eens begonnen met te beseffen wat een energietransitie daadwerkelijk inhoudt. Er zal heel wat gedragswetenschap en intelligent beleid aan te pas moeten komen om dat te veranderen. Met wat voorlichting, een moreel appèl en het vereenzelvigen van draagvlak met betaalbaarheid gaan we het niet redden.

Voorlopig blijven we hangen in technosalvation, het geloof dat technologie onze problemen zal oplossen. Dat blijkt 50 jaar na de eerste mens op de maan een populair geloof, omdat het onszelf vrijpleit. Deskundigen en ondernemers verkondigen de leer, en politici en burgers omarmen die. Iedereen is blij, want het probleem wordt samen met de oplossing naar de toekomst verschoven.

21e-eeuwse aflaten

Er zijn tegenwoordig olie- en vliegmaatschappijen waar je tegen extra betaling je volle tank of vliegreis CO2-neutraal zou kunnen maken. Dat riekt naar commerciële volksverlakkerij, en ik heb er even aan gerekend. Bij verbranding van een liter benzine, diesel of kerosine komt ongeveer 2,5 kilo CO2 vrij. Een auto doet daar tien minuten over, een vliegtuig ruwweg één seconde. Een boom heeft gemiddeld zes weken nodig om 2,5 kilo CO2 op te nemen. Dat schiet dus niet op.

Als olie- en vliegmaatschappijen graag bomen willen planten ten behoeve van het milieu kunnen ze dat ook zonder die extra cent per liter. Het zou een loffelijk streven zijn, zolang ze ons maar niet wijsmaken dat ons reisgedrag daarmee CO2-neutraal wordt. Als dat werkelijk zo zou zijn zouden we toch gewoon op fossiele brandstoffen kunnen blijven rijden en vliegen?

De energietransitie is tot een commercieel verdienmodel verworden, waarin overheden en burgers zich miljarden uit de zak laten kloppen. Ter compensatie wordt ons geweten gesust met de illusie dat we door te betalen onze zonden kunnen groenwassen. Maar diep in ons hart weten we wel dat we alleen kunnen verduurzamen als we ons eigen gedrag aanpassen. Dat is alleen zo verschrikkelijk moeilijk.

Sprookjes

Twee CO2-moleculen zweven samen uit de schoorsteen van de Amercentrale. De ene kijkt de andere hooghartig aan en zegt: “Wat ben jij smerig.” De andere reageert verontwaardigd: “Hoezo, we zijn precies hetzelfde!” “Nee hoor”, bitst de ene terug. “Ik kom van een verbrande houtsnipper en jij van een verbrand stuk steenkool. Dus ik warm het klimaat niet op en jij wel. Dat heeft de regering bepaald.”

“Wat ben jij vies”, schampert de elektrische auto terwijl hij voor een stoplicht staat. “Er komt CO2 uit jouw uitlaat.” “Waar rijd jij dan op”, vraagt de dieselauto naast hem timide. “Op elektriciteit”, pocht de elektrische auto terwijl het licht op groen springt. “Dat is super schoon.” “Maar waar haal je die elektriciteit dan vandaan?” “Uit een Duitse kolencentrale”, roept de elektrische auto pijlsnel optrekkend. “Maar die CO2 warmt Nederland niet op, dat heeft de regering bepaald.”

In rapportages over het Klimaatakkoord wordt CO2 van biomassa en van buitenlandse kolencentrales niet meegerekend. Dat is een politieke rekensom, geen wetenschappelijke. Maar CO2 is CO2, en de atmosfeer is de atmosfeer. We staan zo naar een keizer zonder kleren te kijken, terwijl niemand iets durft te zeggen uit angst om niet voor vol te worden aangezien.

Lightyear en het klimaatakkoord

Eindelijk is er een klimaatakkoord. Er staan een aantal verstandige dingen in, maar het geheel is helaas op drijfzand gebaseerd. In 2030 zou 70% van onze elektriciteit duurzaam moeten worden opgewekt. Momenteel is dat officieel 15%, maar feitelijk 11% als we de door Milieudefensie terecht niet duurzaam geachte biomassa niet meetellen. Ons totale elektriciteitsverbruik zal in de komende tien jaar verdubbelen, en de aanname dat we dat voor 70% duurzaam gaan opwekken is nergens op gebaseerd.

Daarmee valt de bodem onder elektrisch rijden, aardgasloze huizen en allerlei andere maatregelen uit. We zouden beter kunnen inzetten op dingen die werkelijk CO2 besparen, zoals verlaging van de maximum snelheid. Onderaan de streep telt maar één ding: Halvering van onze CO2-uitstoot in de komende tien jaar, van 160 naar 80 miljard kilo per jaar. Ik volg dat nauwlettend, en ik hoop van ganser harte dat mijn verwachtingen niet bewaarheid zullen worden.

Aan Lightyear zal het niet liggen. Eindelijk een auto die daadwerkelijk bijdraagt aan verduurzaming, door het energieverbruik per gereden kilometer te minimaliseren. Dat is de toekomst, en de wereldwijde auto-industrie zou zich moeten schamen dat ze zich laten inhalen door de innovatieve nieuwkomer uit Helmond.

Stroomfiles

Stroomfiles. Een prachtig woord, maar een absurd fenomeen. Particulieren, ondernemers en wethouders kwakken overal lukraak zonneparken neer, verleid door miljardensubsidies of gedwongen door CO2-doelstellingen. Die zonneparken produceren bij mooi weer veel meer stroom dan het plaatselijke net aan kan. Dat is zoiets als Formule-1 liefhebbers die de toegangswegen naar Zandvoort verstoppen. De rijksoverheid zou meer centrale regie moeten voeren op zonne-energie, vindt ook netbeheerder Alliander.

Zonnepanelen van 300 Wattpiek wekken gemiddeld door het jaar ongeveer 30 Watt op, 10% van hun piekvermogen. Het dagelijkse aanbod van zonnestroom schommelt dus tussen nul en tien maal het gemiddelde. Bij grootschalige toepassing moet dat worden opgevangen met energieopslag, waarbij ruwweg de helft van de opgewekte elektriciteit verloren gaat.

Een kolencentrale van 600 MW zoals de Amercentrale is goed voor 4% van ons nationale elektriciteitsverbruik. Sluiting van zo’n centrale en vervanging door zonne-energie vergt, inclusief de verliezen van energieopslag, ongeveer 30 miljoen zonnepanelen op een oppervlak zo groot als de Biesbosch (9000 hectare). Het ontbreekt ons aan consistent nationaal beleid voor een dergelijke energietransitie.

Staan klimaattheorie en energiebeleid vast?

Het wordt steeds moeilijker om een open debat over klimaat en energie te voeren. Voor- en tegenstanders van het huidige energiebeleid trekken zich terug in hun eigen bubble, en laten liefst geen geluiden toe uit de andere bubble. Kritiek op klimaatontkenning botst op een muur van eigengereidheid. Kritiek op energiemaatregelen zoals aardgasloze huishoudens en vroegtijdige sluiting van kolencentrales wordt weggezet als ‘klimaatontkenning’.

Dat laatste is mij ook overkomen. Ik zit daar persoonlijk niet mee, maar het helpt het debat niet. Beleid moet ter discussie kunnen staan, en wetenschap moet falsificeerbaar zijn aldus filosoof Karl Popper. Bestuurders en klimaatwetenschappers zouden onderzoekingen die gangbare inzichten kunnen ontkrachten toch moeten omarmen in plaats van verketteren? De essentie van beleid maken en wetenschap bedrijven is toch twijfel, niet zekerheid?

Ik bepleit de noodzaak van koolstofreductie evenzeer als die van effectiever beleid daartoe. Dat beleid zou in mijn ogen minder op zekerheden en meer op gezonde twijfel gebaseerd moeten zijn. Ik zou elke dag wel kunnen reageren op de zogenaamde zekerheden in het nieuws. Na een jaar met 50 nieuwsbrieven ga ik de frequentie daarentegen wat verlagen. De zomer is in aantocht.

Europese verkiezingen en de Urgenda-zaak

Klimaatscepsis heeft het gelukkig niet gewonnen bij de Europese verkiezingen. Maar de kritiek op het energiebeleid is niet weg, en dat is ook goed. Het is zonneklaar dat we serieus moeten minderen met fossiele brandstoffen. Maar er worden hoteldebotel nog te veel dingen gedaan die weinig helpen, en te weinig dingen gedaan die veel helpen. Laten we het kritische debat daarover levend houden in Nederland en in Europa.

Het is van groot belang dat de politiek het primaat houdt in dat debat. De Hoge Raad gaat daar komend najaar een belangrijke uitspraak over doen in de Urgenda-zaak. De nederlaag van de staat in die zaak trekt internationaal veel aandacht, en is onderwerp van discussies over staatsrecht en trias politica. Ik hoop dat de Hoge Raad het Urgenda-vonnis vernietigt, en de overheid weer in staat stelt om politiek afgewogen energiebeleid te voeren.

Laten we ons in Nederland gelukkig prijzen met onze coalitiecultuur, en niet zoals UK en US vervallen in polarisatie. Zaken van nationaal belang zoals energiebeleid dienen niet in de rechtbank beslist te worden, maar in het pluriforme publieke debat. Daarin wegen gezond verstand en wetenschappelijke argumenten wat mij betreft zwaarder dan politieke ideologieën en economische belangen.

Wat zijn de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen?

In 2015 hebben de Verenigde Naties de 17 Sustainable Development Goals (SDG) gelanceerd. De kracht van dit programma is de holistische benadering. Naast duurzame energie en klimaatdoelstellingen worden ook andere essentiële aspecten van natuur en mens benoemd. Dat is belangrijk, omdat de dingen met elkaar samenhangen en niet effectief als losstaande thema’s kunnen worden aangepakt.

Tijdens het jaarcongres van de Vereniging Hogescholen op 9 mei is SDGs on Stage gelanceerd, een platform voor kennisdeling en stageplaatsen gericht op de SDG’s. Daarmee worden de 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen praktisch toegankelijk gemaakt voor studenten, bedrijven, overheden en onderwijsinstellingen. Zo kunnen stage-zoekenden en stage-aanbieders elkaar vinden, en worden ambities vertaald naar concrete actie.

De sleutel tot verduurzaming en CO2-reductie ligt bij elk van ons. Zolang we blijven roepen wat anderen moeten gaan doen komen we niet verder. Ons eigen gedrag maakt het verschil. Daarom is het zo belangrijk dat studenten van nu hier concreet mee aan de slag kunnen, want zij zijn de professionals van straks die in toenemende mate gaan bepalen hoe onze samenleving eruit zal zien.

Nederland is koploper in duurzaamheid!

Team Rembrandts, het robotteam van Fontys Hogescholen, Heerbeeck en Zwijsen College, is wereldkampioen geworden in Detroit! Een fantastisch resultaat van ambitieuze leerlingen en studenten, en goed nieuws voor de ontwikkeling van duurzame technologie in Nederland. Innovatieve robotica, sensortechnologie en software bieden grote mogelijkheden voor energiebesparing en verduurzaming, bijvoorbeeld in het wegverkeer en de industrie.

Team Rembrandts treedt in de voetsporen van de Solar Teams van Delft, Eindhoven en Twente, die al jaren furore maken met hun grensverleggende zonneauto’s. Het succes van Nederlandse studenten in internationale technologiecompetities oogst wereldwijd bewondering, en belooft veel voor de toekomst. Het is aan onze onderwijsinstellingen, bedrijven en politici om al die getalenteerde koplopers de ruimte te geven voor ontplooiing.

Tata Steel in IJmuiden is koploper in minimum CO2-uitstoot per kilo staal. Onze nieuwe kolencentrales zijn koploper in minimum CO2-uitstoot per kiloWattuur. Laten we als klein land koploper zijn in technologische, economische en sociale innovatie op het gebied van energietransitie en circulariteit. Laten we meer investeren in kennis en educatie. Daar profiteren milieu en mensen wereldwijd van.

Zijn elektrische auto’s werkelijk uitstootvrij?

Amsterdam gaat zijn uitlaatgassen naar elders exporteren. Dat is wat de hoofdstad doet door benzine- en dieselvoertuigen te weren. Groene stroom zal tot ver na 2030 schaars blijven, dus elke extra elektrische auto betekent extra fossiel opgewekte stroom. Stroom uit een overgebleven kolencentrale, of anders uit een nieuwe aardgascentrale. Ik vind het ronduit misleidend om elektrische auto’s ‘uitstootvrij’ of ‘emissieloos’ te noemen.

CO2 en fijnstof kennen geen grenzen. Het is zinloos om daarvoor beleid te maken langs gemeente- of landsgrenzen. Als Amsterdam werkelijk iets wil doen tegen luchtvervuiling laat het dan investeren in groene golven en intelligente verkeerscirculatiesystemen. Auto’s die niet om de haverklap hoeven te remmen en op te trekken produceren vele malen minder CO2, fijnstof, roet en rubberdeeltjes.

De volgende stap kan dan zijn om personenauto’s met meer dan 100 pk te weren. Daar worden mensen met wat minder geld tenminste niet door benadeeld, en het is een mooie aanzet voor een EU-wijd terugdringen van de energieverspillende paardenkrachten die auto’s nu nog mogen hebben. Met de helft van het vermogen, en dus de helft van de uitstoot, rijd je veiliger en nog steeds comfortabel 120.