Categoriearchief: Duurzaamheid

Waar komt onze stroom vandaan in 2030?

Een prangende vraag in het NRC. Als 80% van onze stroom uit zon en wind komt, hoe moet dat dan op windstille winteravonden? Geen van de opties in de krant stemt tot optimisme. Over de eerste, de Noordzee vol met windmolens, berichtte ik vorige week al. De tweede, het licht uit (en dus ook de warmtepompen, laadpalen, computers en fabrieken), is te gek voor woorden. “Als het ’s nachts niet waait moeten we stroom uit de buurlanden halen”… maar dan is het daar toch ook donker en windstil. Wie bedenkt zo’n argument, vraag ik mij dan bevreemd af.

De vruchteloze zoektocht in de krant gaat nog een tijdje door, via opslag in elektrische auto’s en nieuwe gascentrales naar het dieptepunt: Meer hout verbranden. “Dat is omstreden, produceert meer CO2 dan steenkool, maar geldt toch als CO2-vrij”, aldus het NRC. Dat klopt, en daarmee is in één zin alles gezegd over biomassa. Het verbranden van bomen en gewassen, in een wereld waarin regenwouden verdwijnen en miljoenen mensen honger lijden, vind ik een schande. En het helpt niet eens tegen klimaatopwarming.

Onze overheden worstelen met de groeiende kloof tussen het officiële klimaatbeleid en de nuchtere feiten. Dat is interessant in een tijd waarin diezelfde overheden ons willen beschermen tegen nepnieuws. Er wordt al voorgesorteerd op het niet halen van de Klimaatdoelstellingen van 2020, door onze eigen regering en in het IPCC-rapport dat in december in Katowice zal worden gepresenteerd.

Massale inzet van windmolens verstoort het klimaat

Daar kon je op wachten. We dachten toch zeker niet dat we ongestraft land en zee vol konden zetten met duizenden bewegende en lawaaierige objecten van 200 meter hoog? Het Financieele Dagblad meldt dat het dringen wordt met al die windparken op de Noordzee, en vraagt zich af of de natuur het loodje legt.

De aanleg en het gebruik van zeewindmolens veroorzaakt trillingen waar bijvoorbeeld bruinvissen last van kunnen hebben. Windmolenparken trekken achter zich een “zog” van tientallen kilometers waarin de windsterkte 40% lager is. Dit beïnvloedt de lokale temperatuur- en vochthuishouding, wolkenvorming en waterstroming. Draaiende windmolenwieken vermengen hogere en lagere luchtlagen, en verstoren daarmee de natuurlijke temperatuuropbouw van de atmosfeer. Onderzoekers van MIT en Max Planck Instituut, en ook van onze eigen Groene Rekenkamer en Stichting De Noordzee concluderen dat grootschalige toepassing van windenergie consequenties zal hebben voor natuur en klimaat. Ze bevelen aan om hier meer onderzoek naar te doen alvorens door te gaan met het plaatsen van steeds meer windmolens.

Het klimaatdebat wordt in toenemende mate gedomineerd door politiek en commercieel opportunisme. Laten we in plaats daarvan de wetenschap het voortouw geven, en grondig onderzoek doen naar de werkelijke duurzaamheid van alles wat we nu duurzaam noemen.

Is waterstof wel zo groen?

Tata Steel en de Amsterdamse haven willen een grote waterstoffabriek bouwen. Daarmee kan een overschot aan windenergie van de Noordzee worden opgeslagen. Maar welk overschot is dat dan? Windmolens produceren momenteel ongeveer 9% van onze stroom. Dat percentage zal in de komende tien jaar niet veel toenemen. Weliswaar komen er steeds meer windmolens, maar ons elektriciteitsverbruik zal ook enorm stijgen door het contraproductieve beleid van elektrisch rijden en aardgasloze huishoudens.
Groene stroom blijft de komende decennia schaars. Op zonnige winderige dagen kunnen windmolens en zonnepanelen in de toekomst misschien 40 – 50% van onze stroom opwekken, maar gemiddeld over een heel jaar zal dat hooguit 15 – 20% zijn. Van een overschot aan groene stroom is dus geen sprake. Daar komt bij dat energieopslag en -terugwinning uit waterstof niet erg efficiënt is: Ruim 50% van de energie gaat erbij verloren. Ik begrijp eigenlijk niet waarom verstandige mensen in IJmuiden en Amsterdam daar miljarden in gaan investeren.

Volgens NS-baas Roger van Boxtel rijden al zijn treinen op windenergie. Hij claimt daarmee 12% van alle windmolens in Nederland. Maar Energiedirect, Windunie, Pure Energie en Green Choice claimen ook heel veel windmolens met hun 100% groene stroom. Om nog maar niet te spreken van Eneco, Nuon en Essent.
Ik vind dit volksverlakkerij. Onderaan de streep wordt 9% van alle elektriciteit in Nederland met windmolens opgewekt, en 2% met zonnepanelen. Dat is wat de NS en wij allen uit het net halen. Daar kan geen enkele papieren constructie iets aan veranderen.

Urgenda boekt Pyrrusoverwinning op de Staat

Eén kolencentrale dicht is niet genoeg”, kopt NRC. Sterker nog, alle kolencentrales dicht helpt niks in de komende decennia. Sluiting van een Nederlandse kolencentrale verplaatst alleen maar CO2 uitstoot naar Duitse steenkool- en bruinkoolcentrales. Tenzij we meer aardgas gaan stoken in onze eigen centrales of meer kernenergie importeren uit Frankrijk.
Onze elektriciteit moet hoe dan ook ergens vandaan komen. Zeker nu de regering zo onverstandig is om op elektrisch rijden en aardgasloze huizen in te zetten. Er zal in de komende decennia een grote schaarste aan groene stroom blijven. In Duitsland gaat de productie ervan teruglopen door het wegvallen van subsidies. We willen niet meer aardgas gaan stoken. We willen ook niet in kernenergie investeren.

De juridische overwinning van Urgenda kent alleen maar verliezers, het milieu voorop. Bovendien ondermijnt deze rechtszaak onze democratie. Stel dat Zeeland door plotselinge zeespiegelstijging en meer zware stormen dreigt te overstromen. Stel dat de Staat moet kiezen: Of grootschalige dijkverhoging met heel veel diesel-aangedreven baggerschepen, of versnelde CO2 reductie. Dan weten wij allemaal wat de Staat behoort te kiezen. Die keuze is aan onze volksvertegenwoordigers en onze regering, niet aan Urgenda en de rechter.

CO2 reductie staat nooit op zichzelf, het kan niet afgedwongen worden zonder naar de maatschappelijke consequenties te kijken. Dat is de grote weeffout in alle klimaatakkoorden. Als meer groene stroom meer black-outs betekent moet de regering verstandige keuzes kunnen maken. Verduurzaming is onlosmakelijk verbonden met andere grote thema’s zoals veiligheid en gezondheid, en vergt dus voortdurende politieke afweging.

Gaat autorijden over vrijheid?

De auto-industrie vindt van wel, aldus NRC. Met dit argument verzet men zich tegen nieuwe strengere EU-regels voor CO2 uitstoot van auto’s. Maar over welke vrijheid gaat het dan precies? Is dat de vrijheid om auto te rijden op de tijd en plaats die ik wil? Of is dat de vrijheid om (te) hard te rijden, ontstellend veel energie te verspillen en jaarlijks 26.000 dodelijke slachtoffers in de EU te veroorzaken?

De auto is een geweldige uitvinding, die ons inderdaad de vrijheid geeft om ons snel en comfortabel te verplaatsen. Laten we dat vooral koesteren. Maar laten we de vrijheid om (te) hard te rijden, te bumperkleven en energie te verspillen zo gauw mogelijk elimineren. Ik denk eerlijk gezegd dat dat noodzakelijk is om de vrijheid van mobiliteit die de auto ons schenkt te kunnen behouden. Ik zie steeds meer in de toekomstvisie van professor Steinbuch van de TU Eindhoven: Mensen hoeven straks niet meer zelf een auto te besturen, en mogen dat bovendien ook niet meer. Veel te gevaarlijk, en veel te vervuilend. Auto’s gaan straks zelf voldoende afstand houden, bij mist vaart minderen, nooit meer harder rijden dan toegestaan, en gemiddeld 1 op 50 verbruiken. Dat kan met de technologie van nu, dus waar wachten we op?!

Elektrisch rijden helpt niks tegen klimaatopwarming zolang de auto net zoveel energie verbruikt als een benzine- of dieselauto. Het verplaatst alleen de CO2 emissie naar een elektriciteitscentrale die we niet kunnen zien. In mijn boek De Groene Illusie kun je hier meer over lezen. Koop het bij van Piere, via managementboek.nl of bol.com, of door deze nieuwsbrief te beantwoorden.

“Kabinet worstelt met zijn groene beloften”

Deze kop in het FD is veelzeggend. Ik kreeg op Prinsjesdag al de kriebels van de halve waarheid in de Troonrede: “De realiteit is dat het klimaatbeleid raakt aan onze hele manier van wonen, werken en leven”. We weten nu waarom de koning er niet bij zei hoe het klimaatbeleid ons raakt. Het is een boodschap die niemand wil vertellen en waarvoor niemand wil opdraaien. Het gekissebis in de coalitie over verdeling van de kosten tussen burgers, overheid en bedrijven is een schijnvertoning. Uiteindelijk betalen wij als 17 miljoen Nederlanders alles: Rechtstreeks, via belastingverhogingen, en in duurdere producten.

In mijn boek de Groene Illusie beschrijf ik de maatschappelijke consequenties van een energietransitie. Die zijn draconisch, maar worden niet benoemd in het publieke debat. Daarmee laten we elkaar in de waan dat we zonder in te leveren kunnen verduurzamen. Een natuurwetenschappelijke analyse van alle energieopties leert echter dat dit een groene illusie is. Zolang we geloven dat we zonder offers een energietransitie kunnen realiseren komt er geen energietransitie. Als we dat niet serieus gaan bespreken met elkaar is een crisis niet uit te sluiten, om te beginnen een kabinetscrisis.

De Groene Illusie is voor 19,50 te koop in de betere boekhandel zoals van Piere in Eindhoven, en via managementboek.nl en bol.com. Je kunt het boek ook rechtstreeks bij mij bestellen via info@maarten-vanandel.com

Draagt elektrisch rijden bij aan CO2 reductie?

“Auto van de zaak speelt belangrijke rol in vergroening mobiliteit”, aldus het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Mede door fiscale stimulering van elektrisch rijden is de CO2 uitstoot van zakenauto’s in de periode 2011-2016 met 6% afgenomen.
Dat geloof ik direct. Plug-in hybrids en volledig elektrische auto’s stoten weinig of geen CO2 uit. Maar het opwekken van de elektriciteit waarop deze auto’s rijden produceert wel CO2. Groene stroom zal de komende decennia schaars blijven, dus meer elektrische auto’s betekent meer gas, kolen en kernenergie. Ik vraag mij af of het PBL dit heeft meegenomen in zijn analyse.

CO2 uitstoot is een mondiale kwestie, dus het heeft geen zin om alleen te kijken naar wat er uit de uitlaat van een auto komt. Voor een volledig beeld moet de gehele energieketen worden beschouwd, dus ook de opwekking en het transport van elektriciteit. Door dit niet te vermelden laat het PBL ons in onzekerheid over de werkelijke milieueffecten van elektrisch rijden. Dat is jammer, want die onzekerheid leidt tot verwarring, speculatie en cynisme. Daarmee is de vergroening van onze mobiliteit niet geholpen, en blijft de vraag in de titel helaas onbeantwoord

De Groene Illusie is voor 19,50 te koop in de betere boekhandel zoals van Piere in Eindhoven, en via managementboek.nl en bol.com. Je kunt het boek ook rechtstreeks bij mij bestellen via info@maarten-vanandel.com

Bevolkingskrimp, een vloek of een zegen?

“Met 1,6 kind per vrouw is de krimp begonnen”, kopt de NRC op 22 september. Bevolkingskrimp veroorzaakt allerlei maatschappelijke en economische problemen, en is iets waar West-Europese politici volgens deskundigen meer aandacht aan zouden moeten besteden. Daarmee verklaren we onszelf eigenlijk tot een lineair systeem: De mensheid kan alleen blijven functioneren als zij groeit. Tegelijkertijd beseffen we allemaal dat de wereldbevolking niet eindeloos kan blijven groeien, en dat we terug moeten naar de circulariteit van voor 1900. Bevolkingsgroei is een belangrijke oorzaak van toenemend energieverbruik en uitputting van natuurlijke bronnen.

Dit is een existentieel dilemma waar nog niemand een antwoord op heeft. Niemand weet ook hoe we de wereldwijde bevolkingsgroei zouden moet stoppen, als we dat zouden willen. Hoge regionale welvaart leidt tot lage regionale bevolkingsgroei, maar het is gissen of dat ook op wereldschaal geldt. De VN voorspellen tot 2050 en ook daarna een verdere groei van zowel de wereldbevolking als de wereldwijde energieconsumptie. Met dat laatste zou één van de essentiële voorwaarden voor de Klimaatdoelstellingen van Parijs zijn geschonden. Dit zou naar mijn mening een prominent onderwerp in het publieke energiedebat moeten zijn.

Mijn boekpresentatie op 21 september was geanimeerd en goed bezocht. Ik vond het een unieke belevenis en ik wil alle aanwezigen hartelijk danken.
De Groene Illusie is voor 19,50 te koop in de betere boekhandel zoals van Piere in Eindhoven, en via www.managementboek.nl . Je kunt het boek ook rechtstreeks bij mij bestellen met een email naar info@maarten-vanandel.com

Halve waarheid in de Troonrede

“De realiteit is dat het klimaatbeleid raakt aan onze hele manier van wonen, werken en leven”, sprak de koning op Prinsjesdag. Dat is de waarheid, maar wel de halve waarheid. Ik had er graag achteraan gehoord hoe het klimaatbeleid ons raakt. Misschien zei onze Majesteit dat er niet bij omdat het teveel zou misstaan in een verder optimistische Troonrede. Hopelijk horen we er volgend jaar meer over, als de nationale Klimaatwet is uitgekristalliseerd en we de draconische consequenties daarvan niet langer uit de weg kunnen gaan.

Intussen wil de KLM meer op biokerosine gaan vliegen, uit een nieuw te bouwen fabriek in Nederland. Dat klinkt loffelijk, maar ik vind het toch geen goed plan. Veel belangrijker is dat Milieudefensie het ook geen goed plan vindt. De KLM gaat het niet redden met afgewerkt frituurvet, dus zullen er enorme landbouwarealen nodig zijn om oliehoudende gewassen te telen. Voor de Europese luchtvaart vergt 3% biokerosine al de helft van Nederland. Op die twee miljoen hectare kan dan geen voedsel meer worden verbouwd, en zoveel akkerland hebben we ook helemaal niet over in Europa. Dus gaan de regenwouden in ontwikkelingslanden eraan. Ik ben het niet altijd eens met Milieudefensie, maar nu wel: Stop met alle soorten biobrandstoffen. Stop met het verbranden van voedsel in auto- en vliegtuigmotoren.

In De Groene Illusie ga ik uitgebreid in op biomassa als alternatief voor fossiele brandstoffen. Ik kijk uit naar mijn boekpresentatie op vrijdagavond 21 september bij van Piere boekhandel in Eindhoven. Je bent van harte welkom vanaf 19.00 uur, met familie en vrienden. Aan sfeer, muziek en een lekker drankje zal het in elk geval niet ontbreken.
Je kunt het boek in de winkel kopen, of bestellen door deze nieuwsbrief te beantwoorden. Zie www.libris.nl/vanpiere/agenda/september/boekpresentatie-de-groene-illusie/

TU/e studenten ontwikkelen ijzer als brandstof

IJzerpoeder kan branden, en daarbij komt geen CO2 vrij. Eindhovense studenten willen hiermee een duurzaam alternatief voor fossiele brandstoffen ontwikkelen. Doel is om met duurzaam opgewekte elektriciteit ijzer te maken uit ijzererts. Daarmee kan overproductie van groene stroom op zonnige winderige dagen worden opgeslagen, en via verbranding van het ijzer weer worden teruggewonnen op donkere windstille avonden.
De ambitieuze studenten adresseren zo een belangrijke bottleneck voor duurzame energie: Energieopslag. Iedereen wil op elk moment van de dag of nacht energie kunnen gebruiken. Windmolens en zonnepanelen produceren echter altijd teveel of te weinig energie. Vraag en aanbod van duurzame energie moeten daarom voortdurend “gebalanceerd” worden, en dat kan alleen met grootschalige energieopslag. Metalen zoals ijzer en zink worden hierop onderzocht.

Dat is een enorme uitdaging. Fossiele brandstoffen verbranden tot waterdamp en CO2. IJzer daarentegen verbrandt tot ijzeroxide (roest), dat als vaste stof in het verbrandingsproces achterblijft. Dat bemoeilijkt grootschalige toepassing. Ook de productie van ijzer met groene stroom staat nog in de kinderschoenen. Verder bevat ijzer per kilo zes maal zo weinig energie als aardolie, en is dus te zwaar om als brandstof mee te nemen in auto’s en vliegtuigen.

In De Groene Illusie ga ik in op metalen en andere opties voor grootschalige energieopslag. Op vrijdagavond 21 september presenteer ik mijn boek bij van Piere boekhandel in Eindhoven. Meld je aan via info@vanpiere.nl en wees welkom vanaf 19.00 uur, met een lekker drankje en muzikale omlijsting van twee topmusici! Zie www.libris.nl/vanpiere/agenda/september/boekpresentatie-de-groene-illusie/